Combat de nègre et de chiens (oorspr. titel) oogt als een koloniale anekdote, maar is meer dan dat. Wanhoop, ondergang en eenzaamheid komen in de grenssituatie van de achtergebleven mannen bovendrijven. Machteloos moeten ze toezien hoe het hele leven hen ontglipt: hun idealen, hun werk, hun taak, hun kracht. De kokette jonge vrouw biedt zich aan aan de jonge neger, omdat ze in hem de enorme levenskracht en tederheid vermoedt, die de blanken voorgoed verloren hebben.

Patrice Chéreau, die het stuk koos voor zijn debuut als artistiek directeur van het Théâtre des Amandiers, vervolledigt het beeld: “Het is niet simpelweg een stuk over racisme. Het zou fout zijn het daartoe te herleiden. Het is ook geen stuk over de onmogelijkheid tot communicatie. Neen, Koltès toont ons waarom er misverstanden blijven bestaan tussen de mensen : omdat ze geen zin hebben om naar mekaar te luisteren of omdat ze dat niet kunnen, of omdat ze — wát er gezegd wordt — niet begrijpen”. De personages praten naast elkaar heen en klampen zich uit onbegrip halsstarrig vast aan de eigen opvattingen.

Pierre Laroche heeft in zijn KVS-enscenering de woorden van Chéreau als uitgangspunt genomen voor een in potentie radicale lezing van het stuk. Zijn personages zijn van bij de aanvang getekend en de loop van de gebeurtenissen kan daar nauwelijks nog iets aan veranderen. De jongste van de twee blanken, bijvoorbeeld, is eenzaam, gefrustreerd, maar vooral bang. Gedurende heel de voorstelling blijft hij als een gekooid beest op en neer lopen, opgejaagd en gevaarlijk. Het jonge meisje is een leeghoofdig poppetje dat haar innerlijke leegte opvult met opgeklopte koketterie en futiel geklets. In de lezing van Laroche is haar relatie tot de jonge zwarte dan ook geen oorspronkelijke verstandhouding, gebaseerd op een naïef-sacrale gevoeligheid, maar uitsluitend een zoutloze ophemeling van het exotisme van ‘le bon sauvage’. Dit is radicaal, omdat elke toenadering per definitie onmogelijk wordt. Onder het kabbelend verloop van de gebeurtenissen heerst verlammende inertie.

Omdat de verhaalsloop op zich niets aan inhoud overbrengt, staat of valt een dergelijke eenduidige interpretatie met de diepgang van de personages en de kracht van de theatrale verbeelding. Valt, in dit geval. De acteurs geven hun personages zo oppervlakkig en voorspelbaar gestalte dat de voorstelling zichzelf opheft en het stuk onherstelbaar herleid wordt tot een spanningloze, rechtlijnige plot. De zinloze overdaad aan stereotype gestes en inhoudloze anekdotiek werkt verstikkend. Enkel Senne Rouffaer weet een personage neer te zetten dat meer is dan de som van zijn handelingen ; voor het overige wordt elke gevoeligheid in de kiem gesmoord door de ongenuanceerde grofheid en de nonchalance waarmee geacteerd wordt. Geen enkel woord grijpt de aandacht, geen enkele handeling verrast, geen beeld spreekt tot de verbeelding.

De Afrikaanse nacht gaat ten onder aan de combinatie van tegengestelden: enerzijds een dramaturgie gericht op stilstand en inertie, anderzijds een stereotype mise-en-scène en acteerwijze die niet verder komen dan de ups en downs van de anekdote.

De Afrikaanse nacht

auteur: Bernard-Marie Koltès;

groep: KVS ;

regie: Pierre La-roche;

acteurs: Senne Rouffaer, Frans Van der Aa, Sien Eggers en Ricardo Sibelo.