Twee meisjes in bikini kloppen het zand uit hun schoenen. Een man in laaghangende zwemshort komt hen vanuit de strandkabine tegemoet. Door een raam van schuift de mobiele observatiebox Birdwatching 4X4 van choreograaf Benjamin Vandewalle over de Oostendse zeedijk voorbij pittoreske strandtaferelen. Plots duikt tussen een rijtje verkeerd gestalde fietsen een voet op. Wat verder plooit een danser zijn rug om de reling van een bankje waar een koppel elkaar verliefd in de ogen kijkt. Studenten van de Brusselse dansschool P.A.R.T.S. leunen in vormspanning tegen stoelen en muren aan en winden hun lichamen om gocarts en portalen. In statische positie wachten ze als rekwisieten tot de echte performers van de stad hen een rol toekennen. De werkelijke protagonisten zijn de man met een fijngeknepen redbull-blikje die met grootse armbewegingen een heftrukbestuurder instrueert, of de vrouw in een schreeuwerig gele short die fronsend haar gsm met gestrekte hand voor zich uithoudt. Ze prikkelen mijn medevoyeurs in de box tot een heimelijk gegrinnik. 

De zee is van iedereen

De eindeloze verzichten waarin de zon om de horizon danst nodigen al sinds jaar en dag uit tot onderzoekend nagapen. Het stiekeme observeren van de houding en de wandelpas van andere flaneurs is dan ook het belangrijkste tijdverdrijf van de dagjestoerist aan zee. Vandewalle doorprikt de schijn van discretie en fatsoen waarmee de Belgische kustganger over de Oostendse dijk kuiert. Verscholen achter het geblindeerde raam van de observatiebox en de ticketprijs van een dansvoorstelling, hoeven we ons niet meer te schamen voor dit vrijpostig verlangen. Ook de onwetende passanten worden attent gemaakt op hun rol in dit spel van kijken en bekeken worden. Met gestrekte grijpbewegingen en halve pirouettes glijden de dansers over het scherm heen en veranderen ze zo de zeedijk in een podium, de voorbijgangers in acteurs. Ze vleien zich neer op terrassen, koprollen door een appartementsportaal en duwen fietsers en buggy’s voor zich uit. De onbewuste figuranten nemen foto’s van de kinderlijk speelse ingrepen en juichen de dansers na. Wanneer ze ontdekken dat ze niet enkel toeschouwer zijn, maar ook zelf vanuit de box begluurd worden, haasten ze zich bevangen achter de coulissen. Op de zeedijk is iedereen tegelijk attractie en toerist, performer en toeschouwer.

“De interpretatie van de buitenwereld is opeens niet meer vanzelfsprekend, maar slechts afhankelijk van de rol – gluurder of begluurde – die we aannemen.”

In de 4X4 voelen we ons intussen onaantastbaar in onze positie van kijker. We kunnen de toevallige personages een rol toekennen in de performance die zich voor het scherm voltrekt. Gretig vangen mijn medereizigers de onweerlegbaar authentieke habitus van de Oostendse zonnekloppers in een foto. Pas wanneer de observatiebox in een hoek van spiegelmuren wordt geplaatst, zien we de gekunsteldheid van de mise-en-scène. De zwarte box wordt voortgereden door een kleine heftruck en nagestaard door de gewezen passanten-acteurs. De dansers bewegen zich tussen beide spiegels in en hun beeld verdubbelt zich eindeloos. De vrouw naast me wordt onwel door de bevreemdende ervaring. Ook mijn evenwichtsgevoel is verstoord nu het niet langer duidelijk is of het theater zich buiten of binnen de box afspeelt en welke rol ons wordt toegekend – die van toeschouwer of speler? De interpretatie van de buitenwereld is opeens niet meer vanzelfsprekend, maar slechts afhankelijk van de rol – gluurder of begluurde – die we aannemen. 

Ik strompel uit de box; nog niet helemaal hersteld van de verscheurde suspension of disbelief. Met de blikken van de omstaanders brandend in mijn rug, vlucht ik een hotel binnen en ren de trap op. Pas op het zevende verdiep hap ik naar adem over de balustrade. Onder mijn voeten wriemelen en zoemen de mensen als insecten over de wandelpromenade.