Guy Cools

Leestijd 3 — 6 minuten

Barcelona in Antwerpen

Het Antwerpse Steenfestival is voor de derde maal in drie jaar aan een nieuwe formule toe: slechts één week (8 tot 16 juli); verschillende lokaties (Stadsschouwburg, Handelsbeurs en Elisabethzaal); en een evenwichtigere verdeling tussen dans, theater en muziek.

Bovendien is de dans- en theaterprogrammatie thematisch uitgewerkt en biedt ze een erg actueel overzicht van de podiumkunsten in Barcelona. Het festival introduceert wat dans betreft de groep Mudances (met Kolbebasa) en de sinds kort in Barcelonawerkende, Franse choreografe Karine Saporta (met Les Taureaux de Chimène). Ook het theateraanbod bestaat uitsluitend uit ‘Catalaanse nieuwlichterij’. Naast het poppentheater Nessum Dorma (Nindarium) is het vooral uitkijken naar de Vlaamse première van Zotal Teatre, die zich in hun jongste produktie, Zombi voegen in het rijtje van ‘groten’ als Els Joglars, Els Comediants en… La Fura Dels Baus.

Tier Mon (’88), de nieuwste van La Fura verschilt nauwelijks van hun vorige spektakels Accions (’83) en Suz/o/Suz (’85). Opnieuw bouwt de voorstelling op de paradox tussen de ogenschijnlijk irrationele fysieke publieksprovocatie en de achterliggende, streng gestructureerde, theatraliteit. Opnieuw barst na een ouverture van muzikale ‘automaten’ een heidens ritueel los waarbij het publiek nu eens aangetrokken wordt door de theatrale ‘acties’ om vervolgens weer uiteengedreven te worden omdat het bijwonen van die acties ogenschijnlijk niet zonder lijfsgevaar is. De fanatieke Fura Dels Baus-groupies zullen misschien een beetje teleurgesteld zijn want met het ouder worden (ooit begonnen op zeventienjarige leeftijd, naderen de groepsleden de grens van de dertig), dreigt de balans tussen chaotische oppervlaktestructuur en nauwgezet georganiseerde dieptestructuur over te hellen in het voordeel van de laatste. Getuige hiervan is het complexe scenario dat de voorstelling in al zijn details (handelingsthema’s, muzikale thema’s,…) beschrijft volgens een cijferkode (“2.2.7 Veldslag met banden. …2.3.8 Veldslag van de heuvel. …2.4.9 Aanval van de reservesoldaat. …”)

Zombi (’88), de jongste produktie van Zotal Teatre brengt een totaal andere esthetica. Een immense glijbaan in grijze plastic – die ik wat de vorm betreft onwillekeurig associeer met het dak van de kapel van Ronchamp – vormt het speelvlak waarop, waartegen en waarin de acteurs bewegen. Zombi brengt een collage, een patchwork van korte visuele acts. Een alledaags gegeven (vb. het eten van een ijsje) wordt telkens vervormd: zowel thematisch (de ijsjes smelten vooraleer men ervan heeft geproefd) als fysisch (de tafels en de stoelen staan op het hellend vlak van de scène). Of een esthetisch ‘trompe l’oeil (vb. een zilveren trap met Escheriaans perspectief) werkt als pointe van een humoristische gag.

Hoewel beide spektakels op het eerste gezicht bij elkaar passen als water (de mild-ironische, lyrische dubbelzinnigheid van Zombi) en vuur (de hard-cynische, aggresieve rechtlijnigheid van Tier Mon) vertonen ze anderzijds opvallend veel structurele overeenkomsten, die terug te voeren zijn op hun gemeenschappelijke Catalaanse achtergrond.

Opvallend bij beide produkties is de prioriteit van de theatrale vormgeving en de ‘visuele effecten’ ten koste van de verhaaltekst (voor zover die nog aanwezig is). “Wij zien de scène als een ruimer kader van interdisciplinaire relaties. In onze voorstellingen brengen we verschillende uitdrukkingsmiddelen samen en schenken we in het bijzonder aandacht aan het visuele resultaat” (Zotal). Terwijl hier gelijkaardige experimenten (o.a. Fabre) ontstonden uit een onvrede met het traditionele teksttheater, is het werk van de Catalaanse groepen geënt op een aan het cirkus verwante traditie van volksfeesten. Het cirkus is niets anders dan een theatrale show waarin de aantrekkelijkheid van de verschillende, visuele acts wordt verhoogd door theatraal het ‘gevaar’ (Fura) of de ‘kunstigheid’ (Zotal) uit te vergroten. Tier Mon en Zombi , maar ook meer populariserende variété-spektakels als La Nit van Els Comediants doen niets anders dan de traditionele concepten vormelijk vernieuwen.

Narrativiteit wordt dan ook herleid tot een abstract, ideëel gegeven dat als rode draad de verschillende acts met elkaar verbindt. Nadat in Accions ‘Materie’ en in Suz/o/Suz ‘Mens’ centraal stonden, vertrekt Tier Mon vanuit het gegeven ‘Macht’. Het idee ‘macht’ verschijnt van bij het door het Lot bepaald begin tot aan zijn meest radicale gevolg – De dood – nadat het verschillende graden van iconiciteit heeft doorlopen – agressie, diaspora, sociale hiërarchie en manipulatie van het individu – die in het spektakel namen krijgen als Oorlog, Exodus, Galgen, Menjadora (de ‘Varkenstrog’) en Machine.” Ook Zombiis opgebouwd rond een ideëel bindcon-cept. Zombi draait rond het werkwoord/de handeling ‘glippen’: “De mens, gebonden aan zijn dagelijkse routine, glipt overal vluchtig langs, om zo diepere contacten te vermijden die hem zouden storen.

Het ligt voor de hand dat in dergelijke spektakels de taal gereduceerd wordt tot een minimaal uitdrukkingsmiddel. De korte tekstfragmenten van Zombi kunnen in vier talen gebracht worden en het vocabularium van La Fura beperkt zich tot een reeks kreten. Paradoxaal genoeg bevordert dit uitschakelen van de taal de verstaanbaarheid van deze produkties. En na de bijval die ze oogstten op de grote Europese festivals, zullen ze dus ook niet misstaan op het Steenfestival dat zich met ’93 (Antwerpen Culturele Hoofdstad) in het achterhoofd duidelijker en internationaler wil profileren.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#26

15.06.1989

14.09.1989

Guy Cools

Guy Cools studeerde af als dramaturg. In de jaren '90 was hij actief als theater-en dansprogrammator voor Kunstencentrum Vooruit (Gent). Verder was hij curator van dansevenementen in Frankfurt, Düsseldorf, Venetië en Montréal, waar hij sinds 2004 woont.

recensie