© Didier Demorcy

Leestijd 4 — 7 minuten

A Nublo – Edurne Rubio en Maria Jerez

In A Nublo spelen Edurne Rubio en Maria Jerez een zintuiglijk spel met de toeschouwer op het snijvlak tussen twee ruimtes: de menselijke architectuur van de theaterzaal en het natuurlijke landschap van een vallei. In de kruising tussen deze binnen- en buitenruimte ontstaat een soort “derde ruimte” waarin het theater niet alleen een landschap representeert, maar zelf wordt benaderd als een levend ecosysteem.

Licht, geluid, decor, enz. zijn geen leesbare theatrale tekens, maar worden fenomenen op zichzelf, zoals geologische of klimatologische verschijnselen. A Nublo overtuigt echter het meest door een bij momenten poëtische beeldtaal waarin het verleden samenvalt met een onheilspellend toekomstbeeld en waarin de positie van de mens ten opzichte van de natuur in een historisch perspectief wordt geplaatst.

Magie van mist en licht

Wanneer het publiek binnenkomt, zitten twee performers (Edurne Rubio en Manah De Pauw) elk op een tafel, Rubio vlak voor het podium en De Pauw meer in het midden tussen het publiek. Ze fluiten zachtjes in een microfoon: de wind die over de vlakte van de vallei waait. Wanneer het geroezemoes in de zaal verstilt, beginnen de twee performers met metalen staafjes het geluid van krekels na te bootsen. De lichten dimmen tot de zaal volledig duister is terwijl het publiek omringd wordt door de geluiden van een nachtelijk landschap: de roep van een uil, insecten, ritselende bladeren. Het geluid komt van alle kanten van de zaal en werkt daardoor desoriënterend. Soms is het niet helemaal duidelijk of de stoelen voor of achter je kraken en bewegen of dat het de geluidsopname is die je hoort.

Op het podium zijn ondertussen vaag bewegingen waar te nemen. Na een tijd worden de contouren duidelijk van theatergordijnen die in het midden van de scène hangen. Heel langzaam wordt het licht sterker terwijl de gordijnen naar beneden zakken. Een felle gele spot werpt een verblindend licht in het publiek. Over de vloer van de scène rolt een misttapijt dat sprookjesachtig oplicht als nevel in het eerste zonlicht. Op de aanzwellende tonen van klassieke muziek drijft mist als een veelkleurig wolkendak boven het publiek. De theatrale verbeelding roept hier de ervaring op van het sublieme van de natuur in een van de mooiste esthetische momenten van de voorstelling. Ontroerend hoe het simpele samengaan van mist en licht een wereld creëert. Het roept ook historische associaties op met bijvoorbeeld barokke operadecors of het spel van licht en beweging waarmee Loïe Fuller in de negentiende eeuw beroemd werd: de magie van theater die met minimale ingrepen verwondert en de verbeelding aanvuurt.

De theaterzaal als landschap

Rubio en Jerez willen evenwel niet zomaar een wereld verbeelden die buiten het theater ligt. A Nublo zet daarentegen sterk in op de sensorische ervaring van de toeschouwer zodat die de theaterzaal zelf zou beleven als een landschap dat onderhevig is aan veranderingen en processen, zoals ook de natuur dat is. Licht, geluid, temperatuur en wind worden ingezet om het publiek zintuigelijk onder te dompelen in dit landschap. Toch voel je als toeschouwer ook dat het moeilijk is om te ontsnappen aan het representatieve karakter van de theatertekens die worden ingezet. Wanneer bijvoorbeeld het licht uitgaat en je het geroep van een uil hoort, dan ga je ervan uit dat het nacht is en dat je je misschien in een bos begeeft. Wanneer je het geluid van donder hoort en je ziet het plotse flikkeren van een tl-licht, dan is dat het teken voor bliksem, ook al zie je bij het oplichten van de lampen de muren van de theaterzaal. Daarbij komt ook dat het creëren van een immersieve en sensorische omgeving in een klassieke theaterzaal moeilijk is en afhangt van de mate waarin een toeschouwer kan en wil meestappen in de ervaring. Op de minder overtuigende momenten van de voorstelling kijk je als toeschouwer dan ook vooral naar hoe er geprobeerd wordt om een immersieve omgeving te creëren, wat voor een zekere afstand zorgt.

De theaterzaal als ruïne

Op de meest overtuigende momenten haakt de doorgedreven manipulatie van de theaterzaal interessant in op de ecologische thematiek van de voorstelling. Ongeveer halfweg de performance krijgt de sfeer in de zaal iets onheilspellends. Boven het publiek en boven de scène branden rode warmtelampen. We horen het gedruppel van regen. Ventilatoren blazen wind tot in de zaal. Het lijkt alsof de theaterzaal zelf begint te bewegen: de lichtbruggen boven het publiek en boven de scène wiegen gevaarlijk heen en weer, de gordijnen waaien op, er valt een doek en een elektriciteitssnoer naar beneden. Na de schoonheid van de natuur wordt hier haar dreiging voelbaar. Op dit moment ontstaat iets wat doet denken aan de dialectiek van de ruïne: een beeld dat zowel naar het verleden als naar de toekomst wijst. Je vraagt je af hoe deze theaterzaal eruit zal zien binnen honderd jaar, hoe de natuur zal ingrijpen op de menselijke architectuur. In de storm die uiteindelijk losbarst in de zaal schuilt tegelijkertijd de dreiging van een toekomstige ecologische catastrofe en de oerkracht van de natuur die veel ouder is dan het theater en die het gebouw en ons zal overleven.

Deze dialectiek zit ook in de titel. A Nublo verwijst naar een oude Spaanse volkstraditie waarin dorpelingen de hemel aanriepen om de aankomende storm te bezweren. Het wijst op een ritualistische omgang van de mens met de natuur die we in de moderne tijd veelal kwijt zijn. In het manipuleren en tot leven wekken van de theaterzaal en haar apparatuur sluipt iets binnen van dit ritualistische en animistische verleden, waarin de mens zich met ontzag verhield tot een onzekere en onvoorspelbare omgeving. Wanneer de storm op scène gaat liggen, verschijnen de twee performers, die tot dan op het podium onzichtbaar de zaal gemanipuleerd hebben, opnieuw voor het publiek. Belicht door een enkele spot van achterin de zaal beklimmen ze de stoelen langs de toeschouwers naar boven. Op de achtergrond klinkt het geluid van golven. Opnieuw is het niet duidelijk of we hier terugkijken naar de vroege mens die een heuvel beklimt en een landschap ontdekt of dat we een blik werpen op een mogelijk toekomstbeeld, waarin de zee het land heeft overspoeld en de mens moet vluchten naar hoger gelegen gebieden.

Het zijn dit soort anachronistische en dubbelzinnige beelden waarmee A Nublo het meest overtuigt en beklijft.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#164

01.06.2021

02.09.2021

Esther Tuypens

Esther Tuypens is theaterwetenschapper.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!