Op de Parade, het plein voor de Sint-Janskathedraal van ’s Hertogenbosch, heerst grote drukte. Tussen de drankgelegenheden en de eetkraampjes staan een aantal tenten, elk met een kleurcode. Families met grote en kleine kinderen wandelen etend en drinkend op deze theaterkermis, die anders dan bijvoorbeeld TAZ, hun catering helemaal heeft uitbesteed aan kleine ondernemers. Een ander businessmodel dus, dat ook een ander publiek aantrekt. Theater is eerder een tussendoortje, tussen een glas bier en een vleeskroket. Bij Tent Groen staan drie mannen zich uitvoerig te schminken, ze transformeren tot camp queens terwijl de kermisbezoekers langslopen, sommigen blijven even staan kijken, maar ophef wekt het niet. Een kwartier later mogen we binnen in een bloedhete tent, en het zal alleen maar warmer worden, met spotlights en rookmachines. 

Een queen legt enthousiast uit dat dit een feestje tegen de heteronormativiteit zal worden, een viering van vrolijke queerness, maar mét een kritische noot. En dan barst Kylie Minogue los, één van die queer iconen die altijd voor samenhorigheid zorgt: Padam Padam, perfect gelipsynct, zoals het hoort. Twee andere queens hebben de eerste vervoegd, ze doen een campy dans zonder al te veel clichés, in kostuums die vaag verwijzen naar 18deëeuwse extravaganza, meer rococo dan barok. Geen uitbundige jurken, wel genderfluïde pofbroeken en breedgeschouderde vestjes, maar wel met lacqué pumps met plateauzolen. Een onmisbaar cliché, dus toch. En de medley stoomt door, met Christina Aguilera, Kelly Rowland, Pete Tong. Even is het minder braaf, in de act bij Kim Petras (Treat Me Like A Slut) waar fetisjisme en bondage het hoogtepunt versterken. Maar de vibe van Eurovision overheerst, met Chanel’s SloMo en met All The Things She Said van t.A.T.u – ooit een queer statement van Russische meisjes (de tijden zijn veranderd, zeker daar). 

Tussen al die vrolijke gender blender door, zijn we plots getuige van een proces, uit 1730, tegen een ‘sodomiet’ – zo werden homoseksuele mannen bestempeld. Het was een tijdperk van uitgebreide vervolgingen in de Nederlandse Republiek, nadat twee mannen betrapt waren in de Utrechtse Domtoren. Iemand begon namen te noemen en een heuse inquisitie leidde tot zeker honderd executies, van hoog tot laag, van jong tot oud. Maar ook tijdens dit ‘proces’ blijft de beat bonken, alsof marteling en vervolging gewoon de andere kant van de medaille van ongeremde feestvreugde en zorgeloos cruisen zijn. Ook het publiek moet meedoen, willens nillens, ze moeten een danspartner zoeken van hetzelfde gender en dat gaat niet erg vlot. Trio’s mogen ook, kinderen zijn er ook bij. In Hongarije zou de politie al binnengevallen zijn. De barokke kostuums zijn ondertussen afgelegd, de queens bewegen nu in strakke catsuits met drukke, kleurige bloemetjesmotieven, soms met een wilde pruik. Hun maquillage begint uit te lopen, zweet en parfum vermengen zich – de hitte helpt zeker – en de sfeer van een ongemakkelijke, geforceerde party overheerst. Niemand gaat uit de bol, daar is het te warm voor. Er is ook geen tijd, want straks begint het spektakel opnieuw, met een nieuwe lading bezoekers. Zoals op de kermis. 

“De beat blijft bonken, alsof marteling en vervolging gewoon de andere kant van de medaille van ongeremde feestvreugde en zorgeloos cruisen zijn”

Met enige goede wil kan je achter Fags of Destiny een dramaturgie van de playlist vermoeden. Iconische popsterren, nazaten van het queer zelfbewustzijn van Madonna, soms gewoon feestelijk, soms expliciet erotisch, soms een vrijheidskreet. Al bij al een vrij oppervlakkige representatie van een gemeenschap die zich tegen heteronormativiteit verzet, zeker als je weet dat Barnaby Savage in een recent verleden ook performances deed die rond cruisen draaiden, rond seks in openbare ruimtes, en dit alles met een historische noot. Cruisen is van alle tijden, het enige verschil is dat nu ter sprake kan komen als legitieme seksuele keuze, en misschien af en toe ook zichtbaar kan zijn. Alhoewel iedereen in Utrecht destijds, voor zover men niet geheel naïef was, best wist wie er zich in de Domtoren verstopte en wat ze daar deden. Toen het ‘schandaal’ uitbrak, regende het aangiftes.

In Fags of Destiny zegt men duidelijk dat niet-heteronormatieve seks plots bedreigd is, terwijl iedereen dacht dat deze vrijheid definitief verworven was. De bezorgdheid is reëel. Maar net daarom is het spijtig dat met het gegeven van de 18deëeuwse moral panic, die zich akelig snel over heel Holland verspreidde, verder niets gedaan wordt. Nu is dit proces, hoewel mooi beeldend vormgegeven, enkel een fait divers, een vrijblijvende waarschuwing. Ook over de Barok, een tijdsgewricht waarin sociale fluïditeit ook in de cultuur tot uitdrukking kwam, zegt de voorstelling te weinig. Of beter: ze speelt niet met het vervagen van moralistische grenzen, ze laat de anti-norm zien, zonder conflicten en met al bij al clichématige beelden, niet origineler dan een routineuze drag queen show, zeker geen pageant queens die elkaar willen overtreffen in uitbundigheid en/of buitenissigheid. 

Het publiek giechelt, danst zéér schoorvoetend mee en applaudisseert uitbundig. Geen confrontaties, zoals in The Queen of the Flies van Camping Sunset, waar de gestrande drag queens, na het vergaan van hun cruiseschip, elkaar het leven onmogelijk maken tot letterlijk iedereen erbij neervalt om nooit meer op te staan. Daarbij maken ze wellustig gebruik van de codes en het slang dat figuren als RuPaul tot norm hebben verheven, maar dat plots oorlogstaal wordt, met écht geweld erbovenop. De disco van de Fags of Destiny is echter een veilige haven, een beleefde uitnodiging tot het ontdekken van de marges van je eigen cisgender-identiteit (en die kort te overschrijden). De echte dreiging wordt als stof onder de mat geveegd, tot iemand die mat wegtrekt en alle genereuze vrolijkheid vernietigd is, in een oogwenk. Dat zien we hier niet gebeuren: gelukkig voor de mensheid, maar spijtig voor het theater, dat leeft van conflicten.