Modesta (play of language and lips) – Anna Franziska Jäger & Nathan Ooms/CAMPO

Vijf spelers liggen, leunen en zitten bewegingsloos op krukjes, een tafel en een bank in kil glanzend metaal. Het bevroren tafereel komt me bekend voor: het echoot de openingsscène van Under the Influence, waarin theatermaker Colette Goossens over een keukenstoel hangt – tussen vermoeidheid en ontspanning in. Doen de personages aan selfcare of zijn ze inert, lamgeslagen? Hun passieve lichamen herinneren me aan de groot-geprojecteerde woorden ‘FATIGUE FATIGUE’ in Simon Baetens’ multimediale voorstelling I’m Not Done. Modesta exploreert op het eerste gezicht een treffende, eigentijdse vorm voor een eigentijdse conditie.

Toch roept deze openingsscène geen louter hedendaagse associaties bij me op. Ze doet ook denken aan de ‘gesmolten’ uurwerken die in Dalí’s bekende schilderij The Persistence of Memory gedrapeerd hangen over een kale boomtak in een surreëel kustlandschap. De tableaux vivants refereren in Modesta niet alleen aan het eclectische digitale materiaal dat de makers doorgaans in hun werk incorporeren, maar alluderen op een vorm van stilstand die onze tijd overstijgt. Dat gevoel vertaalt zich ook in een anachronistische scenografie (Carly Rae Heathcote) waarbij een bombastische kroonluchter, een grote banner met oranjerode print (een geabstraheerd digitaal haardvuur?) en een zwart doek hangen boven de hoofden van de spelers (Christine De Smedt, Arthur Loontjens, Rosie Sommers, Jäger en Ooms).

Modesta: van romanpersonage tot vraagstuk op de bühne

Voor Modesta lieten de makers zich voor het eerst inspireren door een analoge, historische bron: de roman De kunst van het genot die de Italiaanse actrice en schrijfster Goliarda Sapienza schreef in de periode 1967-1976. De roman werd pas eind jaren 1990 gepubliceerd en wordt nu – mede dankzij deze voorstelling – herontdekt. En wat een ontdekking! De roman volgt de levensloop van de enigmatische en charismatische figuur Modesta tijdens de eerste helft van de twintigste eeuw in Sicilië. Dogmatisch katholicisme en de opkomst van zowel het fascisme als het nazisme tekenen de tijd, maar Modesta ontworstelt zich geestdriftig aan de heersende verwachtingen. Er wordt in de roman fel gediscussieerd over taalpolitiek, klasse, vrije vormen van liefde, kunst en politiek. De roman meandert stilistisch en inhoudelijk van realistische dialogen tot uitvoerige beschrijvingen van theateropvoeringen over levendige ideologische gesprekken en lyrische evocaties van de erotische avonturen van Modesta. Onder het fascistisch bewind verdwijnt ze in de gevangenis, maar zelfs dat kan haar levenslust niet dempen. Als kind al transformeerde ze pijn in (erotisch) plezier. De voorstelling opent dan ook met de heftige, intrigerende beginscène van de roman, waarin Rosie Sommers in de woorden van de jonge Modesta beschrijft hoe het gekrijs van haar gehandicapte zusje haar een nieuw, erotisch genot doet ervaren.

Ondanks de inzet van een aantal letterlijke passages uit het boek is Modesta geen opvoering of interpretatie van de romantekst, maar eerder de belichaming ervan. Ooms en Jäger gingen aan de slag met de dramaturgische essentie van de roman in losse scènes waar de meeslepende synthesizers van Lander Gyselinck doorheen klinken. Een aantal thema’s en motieven die ze uit de roman lichten zijn het gegeven van een coming of age, gesprekken over liefde en verbinding, de transformatie van pijn tot genot, vitaliteit versus inertie en de vraag of en hoe je iemand zoals Modesta écht kan leren kennen.

“Ondanks de inzet van een aantal letterlijke passages uit het boek is Modesta geen opvoering of interpretatie van de romantekst, maar eerder de belichaming ervan.”

Die laatste vraag vormt het uitgangspunt voor de voorstelling en wordt letterlijk gesteld door de acteurs: ‘Dear Modesta, I’m looking for you.’ Wie is Modesta? Samen proberen de acteurs daarop te antwoorden, met behulp van language and lips: via taal (een mengeling van zelfgeschreven tekst en citaten uit de roman), fysiek spel (choreografie en performance) en klank (de muziek van Gyselinck). Daarbij assembleren ze scènes op een nevenschikkende manier, puttend uit de meest uiteenlopende referenties.

“Modesta is op zijn best wanneer Ooms en Jäger hun eigentijdse materiaal inzetten én transformeren in hun zoektocht naar Modesta.”

Zo persifleren ze de ‘What’s in your bag’-YouTube-filmpjes waarin bekende figuren zogenaamd iets over zichzelf vertellen aan de hand van de inhoud van hun tas (die meestal is volgestouwd met commerciële beautyproducten). Christine De Smedt haalt haar tas leeg, omringd door de andere spelers – een sereen, haast sacraal moment. Ze diept parfum, een gsm en een wodkafles op, maar ook objecten die geen monetaire waarde hebben, zoals een steen, een stuk hout, een spons. Modesta is op zijn best in dit soort scènes: wanneer Ooms en Jäger hun eigentijdse materiaal inzetten én transformeren in hun zoektocht naar Modesta. Haar ongrijpbare karakter wordt mooi weerspiegeld in de subtiele kostuums (Heathcote en Vesara Molla) die spelen met transparantie en meerlagigheid.

Kan je jezelf heruitvinden in taal?

Voor het romanpersonage van Sapienza was taal een bron van wijsheid, een medium dat ze continu probeerde te heruitvinden om zo haar wereldbeeld een nieuwe vorm te geven. Ook op de bühne geven Jäger en Ooms daar een eigen draai aan.

‘Ecstasy! What a beautiful word! The most beautiful word in the ecstasy of words!’

‘Cash flow! What a beautiful word! The most beautiful word in the cash flow of words!’

Extatisch en met grote gebaren bewieroken de spelers woorden die vast lijken te zitten in hun betekenis. Even later roepen ze op tot nieuwe woorden. En dus tot nieuwe betekenissen. Grappig is een scène waarin Rosie Sommers met een luide, vlakke als door een computer gegenereerde stem een discussie over liefde probeert om te zetten naar absurde formules: ‘SEX minus LOVE equals CLASH OF GENITAL ORGANS’ of ‘DESTINY multiplied by CONVENTION equals STUPIDITY’.

Het ongrijpbare personage Modesta is enigma en orakel tegelijkertijd en haar omgang met taal reflecteert dat. Bovendien, zo krijgen we te horen, is deze taal verzonnen door een schrijver: ‘You’re fiction.’ Met z’n allen belichamen de spelers die fictieve taal. Ze zitten erin vast en ervaren haar tegelijkertijd als een bevrijding uit hun loodzware condition humaine en het gewicht van hun tijdgeest. De taal nodigt hen bovendien uit om te connecteren. Aangezien de spelers collectief Modesta vertolken, delen ze haar tekst. Dat resulteert in een paar scènes waarin ze in een cirkel samenzitten, en een voor een woorden uitspreken. De tekst komt zo uit verschillende monden, gaat over verschillende lippen. Aanvankelijk heeft dat een fascinerende, haast rituele kracht, maar het alternerend uitspreken van de woorden krijgt na een tijd ook iets stroefs, bijna schools, waardoor het als een truc begint aan te voelen.

Een haperende motor

Net zoals in het vorige werk van Ooms en Jäger zien we veel inertie, freeze-poses, herhalingen, personages die vastzitten in het moment. Ook qua speelstijl zijn de makers relatief consequent: de spelers spreken hun tekst loom uit, scanderen emotieloos of declameren luid zonder met hun tekst samen te vallen. Nieuw in Modesta is dat beweging – zowel van de spelers op scène-niveau als globaal in de voortgang van de voorstelling – voortvloeit uit de taal en niet uit het beeldmateriaal. Taal vormt zo de motor voor de choreografie.

“Qua speelstijl zijn de makers relatief consequent: de spelers spreken hun tekst loom uit, scanderen emotieloos of declameren luid zonder met hun tekst samen te vallen.”

Die motor hapert echter. De spelers hangen lethargisch en bewegen minimaal. Occasioneel dansen ze nonchalant in slowmotion met slordige langharige pruiken op (als identieke Modesta’s?), maken ze theatrale dansgebaren of voeren ze synchrone bewegingen uit die aan TikTok-moves doen denken. Beklijven doet dat doorgaans niet, ondanks de sterke cast die bestaat uit geweldige performers. De valkuil van Modesta ligt in de moeilijke, centrale evenwichtsoefening tussen inertie en vitaliteit.

Net zoals het romanpersonage slagen de spelers er sporadisch in om de heersende fatigue omwille van een pijnlijke realiteit om te zetten in een vorm van vitaliteit. De kunst van het puren van genot uit pijn: Sapienza’s Modesta heeft het onder de knie. Jäger en Ooms geraken in deze voorstelling niet verder dan een poging. Al te vaak loopt zowel tekst als bewegingstaal vast op de vertaling van de roman naar de scène. Daarbij mis ik een balans tussen letterlijke verwijzingen en losse, thematische referenties, tussen de eigen, doorwrochte vormtaal en de zoektocht naar vernieuwing daarin.

“Modesta maakt nieuwsgierig naar nieuwe stappen binnen het oeuvre van dit getalenteerde makersduo, maar voelt als een te diffuus experiment om te beklijven.”

Ik zag de voorstelling een eerste keer voor ik De kunst van het genot had gelezen, en geraakte lost in translation. Toen ik de voorstelling opnieuw zag na het lezen van de roman, konden de extra inhoudelijke handvatten nog steeds niet compenseren wat deze voorstelling mist: de troostende, soms grappige, relativerende (h)erkenning van de fatigue die onze overrompelende tijd uitlokt, in een beeldtaal die die tijd samplet en weer uitspuwt.

Modesta maakt nieuwsgierig naar nieuwe stappen binnen het oeuvre van dit getalenteerde makersduo, maar voelt als een te diffuus experiment om te beklijven. Wat me het meest bijblijft is de sfeer van de soundtrack, die ik eindeloos op repeat zou willen zetten. Special mention voor de Wuthering Heights-cover!

Nog tot 28 mei 2025 op tournee. Klik hier voor de speellijst.

Natalie Gielen