Kak, een ecologische shitshow – Egon Schoelynck, Runa Robbroeckx & Lennert De Vroey/Tristero

Achter een gordijn van lange, witte repen papier dansen drie consultants van Clean Consultancy nogal houterig op snelle technobeats. De corporate white party – elk van hen is gehuld in volledig witte outfit – viert vanavond hun cliënteel. Of vooral het feit dat ze de shit van de klant konden opkuisen. Het moet een succes zijn geweest, want het gaat er daar wild aan toe. Te wild, want een van de drie, Kim (Runa Robbroeckx), loopt naar buiten langs de papieren repen om te kotsen. Al snel volgen ook Alex (Lennert De Vroey) en Carl (Egon Schoelynck) die eveneens nood hebben aan een frisse neus.

Die laatste deelt in benevelde toestand een persoonlijke ontboezeming over zijn stoelgang, inclusief foto. Op een Nederlands toilet, zo eentje met een bassin waarin je je gevoeg ziet alvorens het door te spoelen, ontdekt hij een pikzwarte drol in de vorm van een scarabee. Sindsdien durft hij niet meer naar de wc. Vooral blijft hij piekeren: wat betekent die strontkever?

Maar Alex en Kim nemen hem niet serieus. Genoeg gefeest, morgen weer werken geblazen. Er staat een nieuwe presentatie op de planning. Later ontdekken we het onderwerp: ‘technozand’, dé oplossing om duurzaam wegen te bouwen met uitgedroogde en verpulverde kak. Uiterst belangrijk voor onze toekomst en dus besluit het drietal, dat zijn werk doodserieus neemt, te blijven slapen op veldbedjes op kantoor.

Geen vuiltje aan de lucht

Een slim verwerkte quote in het kakverhaal van Carl doet de belangrijkste inspiratiebron van dit kaktheater bovendrijven: de Sloveense rockster-filosoof Slavoj Žižek. Zijn inzichten over de relatie tussen onze omgang met kak en ecologie uit de documentaire Examined Life (2008) van Astra Taylor vormen de belangrijkste thematische lijnen in deze voorstelling.

Žižek maakt duidelijk hoe het doorspoelen van uitwerpselen illustratief is voor onze neiging om onaangename aspecten van de werkelijkheid te negeren of te verdringen. Consultants Carl, Kim en Alex doen dat te pas en te onpas, soms meer of minder expliciet, met allerlei aspecten uit hun persoonlijke en professionele leven. Je krijgt daardoor, zeker in het begin, het gevoel dat ze in een soort comfortabele bubbel leven. Er is geen (uitstoot)vuiltje aan de lucht.

Tegelijk is het duidelijk waarom Schoelynck, Robbroeckx en De Vroey deze beroepscategorie kozen voor hun personages. Consultants, zo stelt Žižek provocatief, parfumeren het meest onze kapitalistische kak, zodat je die niet langer ruikt. In plaats van echt structurele verandering te bewerkstelligen, helpen consultants bedrijven die zichzelf willen verkopen als maatschappelijk verantwoord, zonder hun fundamentele rol in de vernietiging van het ecosysteem ter discussie te stellen.

“De kakofonische dramaturgie van Kak, een ecologische shitshow heeft wel wat weg van de provocatieve stijl van filosoferen van Slavoj Žižek.”

Voor Žižek zijn consultants dan ook de hogepriesters van dit ideologisch verbergen en versluieren. Met hun geloof in technologie kunnen ze schijnbaar elk probleem oplossen en verkopen ze bedrijven en regeringen de illusie dat je problemen kan managen zonder de kern aan te pakken. In Kak is deze rol vooral weggelegd voor Alex. Hij gelooft dat zijn technozand alles kan oplossen. Dat zijn salespitch ontspoort in fanatiek messianisme staat in de sterren geschreven.

Een verzameling banale sketches

Maar, zo stelt Žižek terecht, dat onderdrukte ongemakkelijke maakt ook inherent deel uit van het leven. It will come back to haunt you. Vaak verschijnt het dan als een verstoring. Zo wordt ‘klimaatexperte’ Kim geconfronteerd met imposter-nachtmerries die haar achtervolgen en blijft ook de scarabee-kak Carl kwellen. Een glitchy licht- en geluidsverstoring als overgang tussen de scènes maakt deze verstoring letterlijk zicht- en hoorbaar.

“Meer dan eens krijg je het gevoel te kijken naar een verzameling sketches, type De ideale wereld. Soms werkt dat goed, op andere momenten slaat de balans door naar de kant van onnozelheid.”

De kakofonische dramaturgie van Kak, een ecologische shitshow heeft wel wat weg van de provocatieve stijl van filosoferen van de Sloveen. Door de voorstelling heen worden op schijnbaar willekeurige wijze allerlei thema’s met elkaar in verband gebracht. Bovendien komen elementen uit vorige scènes associatief terug in andere. Dat geeft het geheel een licht chaotisch ritme waarbij regelmatig van de hak op de tak wordt gesprongen.

Ook de guitige, energieke speelstijl van het drietal heeft iets weg van de theatrale filosoof. De personages maken zichzelf daarbij wel eens belachelijk, treden soms naar voren als een clown. Meer dan eens krijg je het gevoel te kijken naar een verzameling sketches, type De ideale wereld. Soms werkt dat goed, op andere momenten slaat de balans door naar de kant van onnozelheid.

Met al die schijnbaar banale scènes proberen Schoelynck, Robbroeckx en De Vroey op Žižekiaanse wijze vooral iets dieperliggend te onthullen, al doen ze dat vrij expliciet. Je begrijpt bijna meteen hoe het drietal kijkt naar consultants en de rol die ze spelen in het ecologische vraagstuk. Dat ze aan het eind stranden in een gortdroge kakwoestijn is opnieuw een verwijzing naar Žižeks boek Welcome to the Desert of the Real.

De drie makers stemmen zo Žižekiaanse vorm en inhoud goed op elkaar af. Het maakt van Kak, een ecologische shitshow een vermakelijk avondje kapitalisme- en consultantkritiek. De inzichten mogen dan niet veel meer zijn dan tot in den treure herhaalde riedeltjes, op de beste momenten weet Kak die op een speelse wijze te brengen. Even vaak blijft het allemaal wat oppervlakkig en voelt het soms (te) onnozel. Al valt hetzelfde te zeggen over de grote inspiratiebron van deze kakvoorstelling. Misschien is dat wel de ware kritiek? Dát zou pas een Žižekiaanse onthulling zijn.

Nog tot en met 25 juni 2025 te zien. Klik hier voor de speellijst.

Jasper Delva