Nogmaals en encore: vragen naar een toneelbeleid

En nu wordt de crisis dus zichtbaar als de mist in september. De kou is reeds voelbaar en het vriesweer is op komst. Het geharrewar rond het krimpende geld van de overheid voor toneel heeft weliswaar nog niet geleid tot een diepgaande discussie over het toneelbeleid, maar het embryo van het debat spookt wel al rond in vakbondslokalen, magazines, studiedagen, ministeriële kabinetten, Vlaamse Raden en televisie-omroepen. Als opstart van het gesprek volgen hier de vragen die her en der te beluisteren zijn, vergezeld van een paar kritische kanttekeningen. Het echte debat volgt wel als de nood nog hoger is, de eerste ontslagen voorbij en de zinkende gezelschappen nabij.

Paul De Bruyne

KAAITHEATER

Vier Kaaitheaters of: De noodzaak van een vuistslag

Na vier Kaaitheaters maakt Theo Van Rompay de balans van Vlaandrens enige theaterfestival. Johan Thielemans, Theo Van Rompay en Marianne Van Kerkhoven bespreken de Vlaamse creaties “King Lear” (HTP) en “Rosas danst Rosas” (Rosas). Roger van Ransbeek, toneelauteur maar liefst toch ‘gewoon’ toeschouwer, laat in zijn festivalziel kijken. Gastcolumnist Walter van den Broeck doorziet Hesitate and Demonstrate. Tot slot een stuk of wat losse kanttekeningen van min of meer prominente festivalgangers en de bespreking van twee boeken over het theater van de jongste twintig jaar.

Theo Van Rompay

Festivalgangers over Kaaitheater 83: Ik kwam, ik zag, ik overwon…

Het feest is geweest, het puin kan geruimd. De gasten verlaten de morsige tafel. Hoe ze het feest vonden?

Marianne Van Kerkhoven

Ondertussen in Café Plasky… Les grandes manoeuvres du Kaaitheater

Vrijdag 22 april, 19u30. Ik kijk nog even de tuin in, aarzel en neem afscheid van al wie me lief is. “Tot 7 mei ’s morgens” fluister ik. Dan eindigt voor mij Kaaitheater 83. Op 9 mei moet mijn tekst voor ETCETERA binnen, flitst me door het hoofd. Het wordt twee dagen koffie slurpen; door het huis dwalen; vreemden ontmoeten in mijn badkamer; onrustig slapen en bladen uit de schrijfmachine rukken tot aan de rand van de vertwijfeling. Waarom moet ik zo nodig mijn indrukken weergeven? Waarom heb ik het geaccepteerd? Ik die geen criticus wil zijn en me het best op mijn plaats voel tussen de ‘gewone’ toeschouwers. Het is pas een paar jaar dat ik de weg naar het theater herontdekt heb. Voordien… nee hoor. Ik denk dat het door dat onderwijs van ons kwam. Een heel jaar over één stuk van Molière en evenveel tijd met Vondel in de buurt. Waarom dit punt en die komma? Waarom dat woord en geen ander? Waarom zus en zo en dit en dat? Versregel na versregel en bladzijde na bladzijde. En de K.N.S. die als klap op de vuurpijl het stuk nog programmeerde ook. Ik heb er Lucifer in hoogsteigen persoon ontmoet. Nee, dat kom je in één decennium niet te boven. Bijna een kwarteeuw ben ik in een wijde boog om iedere schouwburg gelopen.

Roger Van Ransbeek

Over het theater van de jongste twintig jaar: theaterkritiek kán relevant zijn

Herbert Blau: Blooded Tought: Occasions of Theatre

Herbert Blau had reeds kritische werken op zijn actief: The Impossible Theatre: A Manifesto (1964) en Take Up the Bodies: Theatre at the Vanishing Point (1982). In zijn recentste publikatie, Blooded Thought: Occasions of Theatre (bestaande uit zes essays en een lijvig voorwoord) vult hij verder de theoretische leemte op in de Amerikaanse theaterkritiek.

Johan Callens

Theodore Shank: American Alternative Theatre

Met het Amerikaanse alternatieve circuit zijn we in Europa voldoende bekend. Sommige groepen kozen Europa als thuishaven (The Living Theatre), anderen boekten hier hun grote successen (Robert Wilson) en krijgen geregeld opdrachten van grote Europese schouwburgen (Robert Wilson, Richard Foreman). De Europese | tournee is zowat de verplichte stage en bevestiging van het artistieke peil. Brussel is daarbij een vaste stopplaats: daar zorgen vooral het Théâtre 140 en recentelijk het Kaaitheater voor. Van uitwisseling van artistieke vernieuwing is nochtans geen sprake. Grotendeels blijft dat eenrichtingsverkeer: de Amerikaanse theater-markt reageert veel geslotener, zodat behalve enkele occasionele tournees, de Amerikanen het Europese theater alleen van de boekjes kennen.

Luk Van den Dries

Men hoede zich voor toverlantaarns

Walter van den Broeck

Etcetera stelt met ingang van dit nummer telkens een pagina open voor een gastcolumnist. Walter van den Broeck opent de rij. Hij is een verkleefd bezoeker van De Warande (Turnhout) en zag er Hesitate and Demonstrate aan het werk, enkele dagen vòòr zij het Kaaitheater zouden aandoen.

Walter van den Broeck

Over de noodzaak van een sprong in het duister

Franz Marijnen: “Ik voelde me soms een theemuts die het allemaal warm houdt”

Franz Marijnen is één van de weinige Vlamingen die bij Jerzy Grotowski in de leer is geweest, lang voordat Grotowski ‘mode’ was. Op 29-jarige leeftijd richtte hij in de USA Camera Obscura op. Op zijn 39ste geeft hij, na zeven jaar artistiek leider en huisregisseur van het Ro-Theater (Rotterdam) te zijn geweest, ontslag. Over het waarom van een en ander had Johan Thielemans met hem een gesprek, tijdens de laatste dagen Rotterdam, in een halfleeg bureau.

Johan Thielemans

Jan Fabre: Art kept me out of jail

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was

Jan Fabre ging niet over ijs van acht uur. Reeds voor hij bekendheid kreeg in eigen land, toerde hij in de VS met performances die vroegen naar de essentie van kunst en kunstenaar. Een verslag van de Amerikaanse critici Lenora Champagne en Curtis L. Carter. Theo Van Rompay had een gesprek met Jan Fabre. Bij wijze van toneeltekst publiceert Etcetera Fabres tekeningen en teksten en een fotoreeks van ‘Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was’.

Lenora Champagne, Curtis L. Carter

Een badje water, een washandje en zeep: Jan Fabre over de anti-sublimatie van kunst

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was

In Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was zit veel agressiviteit, maar ook veel tederheid. Jan Fabre spreekt over een ‘gezonde agressiviteit’, met een onderliggende liefde of vriendschap, waardoor er communicatie op de scène ontstaat. Hierover zegt hij in een interview met Bart Patoor: “Ik geloof niet in een liefde op de scène. Elke liefde op de planken blijft gemaakt, terwijl agressie en irritatie er echt blijven. Hieruit kan dan communicatie groeien naar liefde toe. Haat en liefde liggen zo dicht bij elkaar, pijn en genot ook. De voorstelling lijkt agressief en hard, maar als je een stapje verder gaat, zie je ook genot. En genot kan liefde betekenen.” (*) Bij mij had dit wel eens een omgekeerd effect. Soms leek het me dat ik in een therapeutische sessie aanbeland was, waar mensen onderling iets ontwikkelden dat aan mij voorbijging.

Theo Van Rompay

Jan Fabre

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was

Jan Fabre

Bij open doek

Generaties lang hebben dramatische auteurs teksten geschreven volgens het ijsbergprincipe: achtergrond en draagvlak geheim houden, oppervlakteveld beperken. Acteurs hebben getracht deze menselijke cryptogrammen een silhouet te gunnen. Vaak met succes uiteraard, doorgaans vrij willekeurig, zelden met onbetwistbare helderheid. Het publiek heeft deze gekostumeerde rebussen slechts uitzonderlijk ontraadseld. Bij deze vaststelling sluiten actuele theatertendensen aan.

Carlos Tindemans

Stad en Theater GENT

Het Gentse theater in de lift

In deze eerste levering van een reeks artikelen er ‘stad en theater’ tekent Daan Bauwens het wel het wee Van het Gentse theaterbedrijf, gaat hij snuisteren in de Financiële dossiers van de stad en laat hij enkele ‘marge’-figuren aan het woord. Een verhaal vol kommer en kwel maar ‘voor de theaterliefhebber is het voorlopig goed wonen in Gent’. Binnen een land als het onze is Gent een grote stad, maar wie er de pas in houdt, is op een goed kwartier het (historische) centrum door. Van een dood nest werd Gent op een goede tien jaar een cultureel levendige stad. Toch heeft men het er meer voor een hapklare brok folklore dan voor culturele verfrissing. Gent heeft zijn openluchtspelen, reuzenstoeten en artificieel heringevoerde karnavalsviering. Gent heeft de Gentse Feesten die overwoekerd worden door Nederlanders en publiciteit. Binnen die context heeft het theater zich jaren gedeisd gehouden.

Daan Bauwens

Tien jaar Internationale Nieuwe Scène: “In onze harten leeft een rebellenzang”

Wanneer je Charles Cornette vraagt wat voor hem de hoogtepunten van tien jaar Internationale Nieuwe Scène zijn, antwoordt hij: “De mensen die we ontdekt hebben op de weg. Zovele mensen die ons energie gegeven hebben, ongelooflijk. Dat zijn de hoogtepunten, veel meer dan die of die produktie die goed was of minder goed was. Energie die we gekregen hebben van mensen op die lange weg, en waardoor we zelf energie hebben kunnen meedelen. Dat is de reden waarom we doorgaan. Anders zouden we het niet kunnen dragen.”  

Jef De Roeck

Tien jaar Nieuwe Scène: Van Mistero Buffo tot Mistero Brecht

De Nieuwe Scène bestaat tien jaar en brengt nog altijd ‘in de geest van toen’ volkstheater. Bleef de tijd stilstaan? Loert daar het gevaar van kunstmatig verzet en museumtheater? Karel Hermans, ex-dramaturg van De Nieuwe Scène, illustreert in zijn relaas over het opzetten van “Moeder Courage” hoe vage intenties leiden tot een onduidelijke voorstelling. Jef De Roeck brengt tien jaar Nieuwe Scène in kaart.

Karel Hermans

Wim Van Gansbeke – Beeldessay

Wim Van Gansbeke

KRONIEK

Wij, de Belgen, waren dus geen boerkes

Wij, de Belgen, waren dus geen boerkes en konden wat film betreft op internationaal niveau meepraten. Het enige probleem was dat twee centimeters buiten het festivalgebouw geen kip daarvan op de hoogte was! (Robbe De Hert, “Het drinkend hert bij zonsondergang”)

Johan Thielemans, Paul De Bruyne, Luk Van den Dries, Theo Van Rompay, Marianne Van Kerkhoven, Rina Barbier, Jef De Roeck