Directe aanleiding voor de manifestatie was een incident van enkele weken eerder, waarbij een zaalwacht in een Brussels theater door een tiental toeschouwers was aangevallen, meertalig uitgescholden en beroofd van zijn controlestrookjes. De daders waren zogenaamde ‘laatkomers’ aan wie de toegang tot de zaal, na aanvang van de voorstelling, was geweigerd. Twee van hen werden door het slachtoffer herkend als regelmatige laatkomers en zijn inmiddels gevat. De anderen zijn nog voortvluchtig. Hun identiteit is onbekend, maar men vermoedt dat het om abonnementhouders gaat.

EINLASS, de Belgische Beroepsfederatie voor Onthaalpersoneel, reageerde na het incident onmiddellijk met enkele prik- en stiptheidsacties om het probleem bij het brede publiek kenbaar te maken. Woordvoerder Georg Rutzinger licht toe: ‘De situatie mag geenszins onderschat worden. Een onaangekondigde identiteitscontrole bij aanvang van een dansvoorstelling in Gent bevestigde ons vermoeden dat niet iedere  toeschouwer aan de zaalingang bereid is zijn identiteit of geslacht kenbaar te maken. Een scheurder weet bijgevolg bijna nooit bij wie hij scheurt, laat staan of de persoon in kwestie wel bona fide is. De resultaten van een ademtest die we voor, tijdens en na een voorstelling bij het publiek van een repertoiretheater in Antwerpen lieten uitvoeren, hebben we zonder meer aan het parket overgemaakt. Dat was een ronduit gevaarlijke situatie.’

Normen en waarden zijn bij het reguliere theaterpubliek duidelijk meer en meer aan het verdwijnen. Berichten over wangedrag van het publiek tijdens de voorstellingen zelf worden door artiesten en theaterdirecties unaniem bevestigd. Vandalisme van stoelen en toiletten is helemaal out. Applaus neemt over het algemeen af (zeker bij een aantal risicogenres) en boegeroep neemt toe. De individuele, betalende theaterbezoeker eist zelf meer dan ooit zijn plaats op tijdens de voorstelling en hij laat dat ook blijken. In Limburg is er her en der al een gedoogbeleid rond het gebruik van gsm’s en leeslampjes. Maar het gaat steeds verder: de oplage van vuurbestendige programmaboekjes is in de theatersector op twee jaar tijd verviervoudigd.

EINLASS stelt dit jaar een mobiele securityscanner ter beschikking van de theaters. Net zoals in de luchthaven, onderzoekt het toestel de toeschouwers bij het scheuren op gevaarlijke voorwerpen. Rutzinger laat er geen twijfel over bestaan: ‘Mobiele telefoons, nagelschaartjes, aanstekers, koptelefoons, deodorants, wekkers, kauwgom (type bubblegum) en afkolfapparaten zouden in de toekomst aan de vestiaire moeten afgegeven worden. Wij werken samen met oko aan een charter van de rechten en de plichten van de toeschouwer. Politiek moeten wij nog de juiste partners zoeken maar de verantwoordelijke voor het programma Cultuuranimatie van Lijst Dedecker toonde alvast interesse. Zinloos geweld in de podiumkunsten is een vrij recent fenomeen waarop dus beter kordaat en snel gereageerd wordt. Wij willen niet de weg opgaan van een toegangsverbod voor gevaarlijke toeschouwers, zoals reeds gebruikelijk is bij voetbal, maar een puntensysteem voor goed gedrag met bijhorende vrijkaarten kan positief en stimulerend werken. Theaterbezoek moet een feest blijven.’

Het aanleggen van wachtlijsten bij uitverkochte voorstellingen is, nog volgens Rutzinger, helemaal uit den boze: ‘Een wachtlijst is ontegensprekelijk een tijdbom die wegtikt tot aan het aanvangsuur van de voorstelling. Een toeschouwer die op zo’n lijst terechtkomt, begint willens nillens ongeduld, frustratie en woede op te stapelen. Dat is een gevaarlijke cocktail van emoties. Het moet wel bijna tot geweld leiden als je er uiteindelijk niet in kan. Het ziekteverzuim bij het personeel van de avondkassa’s is niet voor niets het hoogst bij theaters die met wachtlijsten werken. De angst zit er diep in. Insiders spreken steevast over de “Boks Office” van die avond. Dat zegt helaas genoeg.’

Stef De Buck volgt een bacheloropleiding Cultuurwetenschappen en bestudeert sinds drie jaar het toenemend publieksgeweld: ‘Het fenomeen moest node in kaart worden gebracht. Zaalpersoneel staat steeds meer onder tijdsdruk en vormt een zeer kwetsbare doelgroep voor ontevreden toeschouwers. Ik heb vastgesteld dat laatkomers inderdaad het gevaarlijkst zijn: aan hen wordt immers op een rechtstreekse en persoonlijke manier iets geweigerd. In musea komt zoiets bijvoorbeeld minder voor. Een niet-punctuele aanvang van een culturele activiteit werkt dus blijkbaar zeer stressverlagend voor het publiek.’