De podiumkunstensector wordt vaak omschreven als een land­schap. Die metafoor schept een afstand, en de illusie dat je als een romantisch kunstenaar à la Caspar David Friedrich vanuit de hoogte de wereld kunt contempleren. In werkelijkheid zijn podiumkunstenwerkers geen landmeters of toeristen met een panoramisch uitzicht op de eigen omgeving. Het zijn veeleer wroetende boeren, of mollen en wormen.

In deze editie van Etcetera beschouwen we het podiumkunsten­ veld als een tuin. De verrekijkermentaliteit heeft afgedaan. Naar ‘het landschap’ kijken impliceert een veilige positie die de kleine schaal, het stukje grond waarin de kunstenaar staat te ploeteren, zaaien en oogsten, dreigt te vergeten. Daarom is het zo belangrijk dat het landschap wordt ingericht met een heden­daagse sensibiliteit, te vergelijken met die van de permacultuur. Het is hoog tijd om zelf aan de slag te gaan, om met onze handen in de aarde te wroeten en de namen van de planten en dieren die ons ecosysteem vormen, te leren kennen.

In dit nummer buigen we ons over VERWORTELING. Waar liggen onze roots? Hoe zijn de verschillende elementen van het podiumkunstenveld met elkaar verbonden? Permacultuur is een filosofie en een praktijk die, vanuit symbiose, op ethisch en ecologisch duurzame wijze aan tuinbouw wil doen. Wat kunnen we hieruit leren als het gaat over het theater? Welke gewassen moeten we wieden om plaats te maken voor nieuwe soorten? Moeten we niet nog veel meer inzetten op lokaliteit, kruisbestuiving en hybride samenwerkingen?

Vanuit een breed scala aan perspectieven en expertises reflec­teren de teksten in dit nummer over wat ‘landschapszorg’ – of zoals wij voorstellen: tuinzorg – nu eigenlijk inhoudt. Het was al in 1759 dat Voltaire zijn filosofische roman Candide eindigde met de woorden: ‘Il faut cultiver son jardin’. Oftewel: focussen op het gemeenschappelijke in plaats van op navelstaarderij. Wat kunnen we vandaag leren uit deze levenshouding? Wat betekent zorg dragen voor elkaar en onze omgeving?

In het licht van de milieucatastrofe die zich alarmerend zicht­baar voltrekt, is het al te verleidelijk om ontmoedigd te raken door de beperkte invloed die we als individu kunnen uitoefenen op het grotere geheel. Complexe vraagstukken kruisen elkaar voortdurend, waardoor het moeilijk is te focussen op één problematiek en op kleine schaal een verandering teweeg te brengen. Ook binnen de podiumkunsten stellen dergelijke vragen zich, en onvermijdelijk lopen deze twijfels als een rode draad door dit nummer.

Zo reflecteert Lena Vercauteren over de rol van een drama­turg binnen het apparaat van een stadstheater, en vragen Louis Janssens en Simon Baetens zich af waarom er niet meer jonge theatergezelschappen werkingssubsidies hebben aangevraagd, en hoe zij zich kunnen voorbereiden om dat binnen vijf jaar wel te doen.

De complexiteit van de wereld proberen te verbeelden op het theater: veel makers wagen zich eraan. Welke rol soundscapes en geluidsontwerpen daarin kunnen spelen, zet Leonie Persyn uiteen. Lauranne Paulissen wijst ons er dan weer op hoezeer onze blik op de realiteit gevormd is door het versterken van witte, mannelijke stemmen en het onderdrukken van wie niet in dat profiel past. Het essay van haar hand dat je in deze Etcetera leest, is een oproep om ongekende teksten uit ons repertoire aan te wenden en via spel tot meerstemmigheid te komen.

Ook voor programmatoren is het een hele uitdaging om te werken in een theatertuin die constant in beweging is. Kunstenaar Kim Snauwaert maakt vanuit haar rol als program­mator in een cultureel centrum een sombere stand van zaken op over wat er fout loopt, en hoe het beleid zich beter zou kunnen afstemmen op de realiteit van wat gemaakt, getoond en bekeken wordt.

We vroegen drie kunstenaars die dagelijks met hun voeten in de aarde staan om vanuit hun praktijk na te denken over wat we kunnen leren van de natuur en onze omgang ermee. Matteo De Blasio, Nora Ramakers en Katinka de Jonge delen hun inzichten over lokaliteit, communityvorming en hoe de onvoor­spelbaarheid van alles wat groeit hun werk vormgeeft. Ten slotte verbeeldt Sébastien Hendrickx in een kortverhaal een samenleving in de nabije toekomst, waar de uitdagingen die voor velen van ons nog abstract lijken, pijnlijk echt zijn.

De toon van dit nummer is niet altijd optimistisch. Toch spreekt er ook hoop uit elk van de teksten. Stuk voor stuk zijn het aanmoedigingen om rond ons heen te kijken en aan de slag te gaan met wat voorhanden is. Het is duidelijk dat we voor een groot aantal uitdagingen staan, zowel binnen de podiumkunsten als daarbuiten. Dit nummer is een oproep om kritisch te blijven maar niet cynisch te worden. Laten we alvast beter zorg dragen voor onze eigen tuin, hoe klein en onbeduidend die ook lijkt. Het kleinschalige kan verrassend politiek zijn.

Etcetera 170 is het laatste nummer dat we maakten als collectief: vanaf 2023 sturen Charlotte De Somviele en Simon Baetens de redactie aan. We kijken met dankbaarheid terug op de voorbije jaren en met nieuwe energie naar de toekomst.