Sandra Delgadillo, Work In Progress-presentatie in Arenberg (2021) © Victoriano Moreno

Leestijd 6 — 9 minuten

We share a dream

De redactie van Etcetera vroeg me een tekst te schrijven over leren en omleren in niet-geïnstitutionaliseerde kennisomgevingen zoals WIPCOOP, de Work In Progress Coöperatie van Mestizo Arts Platform (MAP), waarvoor ik sinds 2019 werk. Voordien werkte ik voor kunstZ, een partnerorganisatie van MAP en in een nog verder verleden was ik actief in het jeugdwerk. Ik zie de praktijk van WIPCOOP als een vruchtbare context om al doende en door samenwerking te leren. Ongetwijfeld dekt deze tekst de lading onvoldoende, maar laat ik toch proberen de kracht van dit project in de verf te zetten en uit te leggen hoe dit lerend netwerk werkt.

De laatste jaren is er groeiende aandacht voor nieuwe verhalen, stemmen, artistieke talen en vormen in de podiumkunsten. Het betreft werk van artiesten die zich vaak hebben gevormd in een minder zichtbaar netwerk van organisaties, in het jeugdwerk, op eigen houtje of via peers, of artiesten die om zeer uiteenlopende redenen naar België migreerden en hier opnieuw hun weg moeten zoeken. Zij hebben al een heel parcours afgelegd maar zijn in het reguliere, gesubsidieerde kunstveld nog niet per se gekend. MAP ziet hier een groot potentieel en veel kansen op vernieuwing in, en zet sinds 2005 in op de ontmoeting tussen die formele en informele netwerken om zo een totaler kunstveld zichtbaar te maken.

Sinds 2017 brengt MAP zijn expertise en netwerk samen in het ontwikkelingstraject WIPCOOP, de Work In Progress Coöperatie in Antwerpen, Brussel, Gent, Mechelen en weldra ook Leuven. Het doel is om een coöperatie op te zetten van een vijftigtal kleine en grote cultuurorganisaties, en zowel nog onbekende als gevestigde kunstenaars. Via WIPCOOP krijgen artiesten met nieuwe podiumcreaties extra wind in de zeilen en worden ze aangemoedigd om voort te werken. Het traject start met Work In Progress-presentaties en gesprekken met de artiesten, waarna een traject wordt uitgestippeld dat op hun maat is gemaakt. Naast de eigen ondersteuning bundelt Mestizo Arts Platform – via de coöperatie – de krachten om de juiste steun binnen de kunstensector te vinden. Artiesten breiden hun netwerk uit en organisaties leren een hele scope aan nieuwe praktijken, manieren van creëren en verhalen kennen. Een win-win dus.

In die win-win zit meteen ook een leerproces voor beide partijen vervat.

Plaats maken voor de instroom van talent via nieuwe of andere circuits is essentieel voor een dynamisch en representatief kunstenveld. Sommige kunstenaars volgden een reguliere opleiding in het buitenland, bouwden daar een carrière op en startten hier opnieuw. Anderen ontwikkelden zich via undergroundcircuits of alternatieve en informele trajecten en peers. Die diversiteit aan trajecten vraagt om ruimte voor maatwerk, om te kijken hoe de relatie tussen organisaties en artiesten vorm kan krijgen. Het is een leerproces voor zowel organisaties, die te maken krijgen met artiesten met een hele andere bagage en werkwijze, als voor artiesten, die de organisatiecultuur en structuur van een huis leren kennen. Dat leidt weleens tot confrontaties, die op hun beurt de kiemen bevatten voor verandering of transitie. Communicatie is daarbij van essentieel belang.

“Artiesten breiden hun netwerk uit en organisaties leren een hele scope aan nieuwe praktijken, manieren van creëren en verhalen kennen.”

Het werken aan een divers, inclusief en meerstemmig kunstenveld is nog altijd een work in progress.

‘Die mentaliteitsverandering is iets dat eigenlijk wel door de jaren heen in de goede richting evolueert. Toen ik begon in 2011 waren er heel vaak argumenten zoals “het moet gaan over kwaliteit, het moet toch gaan over universele thema’s”, alsof immigratie bijvoorbeeld geen universeel thema zou zijn. Maar er werd ook vaak gezegd “we zouden wel willen werken met artiesten van een andere achtergrond en andere referentiekaders, maar we vinden ze niet, we kennen ze niet”. Op dat vlak was WIPCOOP echt een heel goede bondgenoot.’

Kristin Rogghe (KVS) in de documentaire ‘WIPCOOP 2020’

De meeste artiesten melden zich aan voor een Work In Progress-presentatie via partnerorganisaties, maar er zijn er ook die zich los van een organisatie aanmelden. Organisaties als kunstZ, Citylab, Lezarts Urbains, Globe Aroma, TransfoCollect, Ras El Hanout, Zinnema, Fameus, Madam Fortuna, Radar enzovoort nemen al jaren meer en meer taken op zich om te werken aan de doorstroom van artiesten, maar hebben vaak veel minder middelen. Ze hebben een sterke binding met de steden waarin ze opereren, staan dicht bij de artiesten, en door hun toegankelijke manier van werken bereiken ze steeds meer jongeren en autodidacten, artiesten die anderstalig zijn of een opleiding in het buitenland genoten. Deze functie kunnen de grote huizen niet zomaar overnemen. Samenwerking is enorm belangrijk om verdere stappen voor artiesten mogelijk te maken, wat ook meer en meer gebeurt.

Maar ondanks positieve evoluties is de verhouding tussen het aantal ontwikkelingstrajecten en de mogelijkheden op het vlak van productionele ondersteuning nog niet in evenwicht. Dat is een besef dat bij alle spelers in het veld leeft en waar we samen aan werken door bijvoorbeeld middelen (ruimte, ondersteuning én budget) te bundelen voor residenties, en door coproducties op te zetten tussen grotere en kleinere organisaties.

Dromen van een meerstemmig kunstenveld…

Meerstemmigheid is een basisvoorwaarde voor een maatschappelijk relevant kunstenveld. Het groeiende bewustzijn in de sector heeft al gezorgd voor een instroom van nieuwe stemmen, vormen en verhalen in de kunsten. Maar het moet nog breder en anders. Er is nog steeds nood aan volwaardige erkenning van dit artistieke potentieel, waardoor deuren nog verder opengaan én structureel plaats wordt gemaakt op alle niveau’s.

‘Wij vinden het wel belangrijk om dat te blijven benoemen. Dat die deur ook veel breder open moet gaan en structureel open moet gaan, niet af en toe, out of goodwill.’

Aminata Demba (actrice) in de documentaire ‘WIPCOOP 2020’

Het is van belang dat deze transitie niet alleen plaatsvindt in de podiumkunsten of op het podium, maar over de verschillende functies en sectoren heen. We kunnen starten met de financiële erkenning van de organisaties die op de eerste lijn het talent detecteren en ondersteunen. We kunnen in huis gelijkwaardige plaatsen bieden. We kunnen gaan voor een mix van artists in residence die een weerspiegeling zijn van onze samenleving, en ons niet beperken tot het reserveren van één plek voor een andere stem. We kunnen gaan voor doorgedreven hervormingen in het reguliere kunstonderwijs en structureel expertise binnenhalen van buiten het eigen referentiekader, zodat ook die instroom een reflectie is van de samenleving.

Junior Akwety © Karolina Maruszak

… en werken aan kansen voor de kunstenaars én de podiumkunsten

‘Ik denk dat er zeer veel blinde vlekken zijn binnen de sector over onze eigen werking en dat we niet genoeg beseffen hoe intimiderend de sector dikwijls is. Of hoe hoog de drempel vaak is – die wij zelf niet zien – voor mensen die graag deel van die sector zouden willen uitmaken. Of niet, omdat ze zouden willen dat die sector er anders uitziet, dat kan natuurlijk ook.’

Koen Haagdorens (hetpaleis) in de documentaire ‘WIPCOOP 2020’

Kenmerkend voor het WIPCOOP-netwerk is dat het dynamisch en kritisch is. Door continu overleg en een langetermijnvisie stuurt het zichzelf bij, zet het de eigen sterktes in, (h)erkent het drempels en probeert het die op te heffen. Het vervangt de fantasie van een uniforme, zaligmakende, strategische aanpak. Het maakt plaats voor maatwerk. WIPCOOP kan niet bestaan zonder die samenwerking en beoogt ook niet de verantwoordelijkheden van de verschillende organisaties over te nemen. Het is een ecosysteem waarbinnen ieders netwerk verbreedt, waarbinnen de aanwezige kennis en expertise worden benut. Vanuit de ontmoeting verbindt WIPCOOP wat zonder deze matchmaking minder evident geconnecteerd zou worden. De theorie wordt getoetst aan de praktijk. Die praktijk maakt zichtbaar wat wel en wat niet goed werkt. Dankzij de coöperatieve gedachte zitten in die praktijk de kennis en sleutels vervat om de omkadering samen met kunstenaars onder de loep te nemen en het in de toekomst anders te doen.

“WIPCOOP kan niet bestaan zonder samenwerking. Het is een ecosysteem waarbinnen ieders netwerk verbreedt, waarbinnen de aanwezige kennis en expertise worden benut.”

In deze context is een confrontatie an sich geen reden om af te haken, maar een leerkans en een praktijkoefening om werk te maken van een inclusieve sector. Organisaties blijven zich herdenken om voeling te hebben met de stad, om aan de slag te gaan met haar enorme artistieke rijkdom, en ook met wat vaak nog onder hun radar zit. Voor de kunstenaars is het een proces waarin ze zich leren presenteren, positioneren en bewegen in een nieuwe context, of zelfs een nieuwe rol leren opnemen. Zonder de wil om samen verder te gaan verandert er niets. Vertrekkend van de raakpunten komen we tot nieuwe strategieën om de pijnpunten op te heffen. Het is een bundeling van de krachten om die gemeenschappelijke droom – van een nieuw meerstemmig kunstenveld dat aansluit bij de veelheid aan artistieke vormen en talen – te realiseren. Dit is een werk van lange adem, met ruimte voor fricties. Hierdoor kunnen we samen groeien, wegstappen van de eigen dogma’s, openstaan voor andere visies en bijsturen op basis van ervaringen, overleg, het samen doen of misschien concluderen dat het radicaal anders moet…

 

In de documentaire WIPCOOP 2020, die je online kan bekijken, komen partners en artiesten aan het woord over deze coöperatie. Ze beschrijven het ecosysteem vanuit hun standpunt en duiden welk belang dit voor hen heeft. Bekijk de korte documentaire die filmmaker Lies Van der Auwera realiseerde in 2021 op het 24/7-platform van KVS, klik HIER.

(online beschikbaar tot december 2022 op 24/7-platform KVS) 

WE MEET, WE WORK, WE PROGRESS 

>> WIPCOOP = MESTIZO ARTS PLATFORM + ARENBERG, KVS, KUNSTZ, CAMPO, KAAITHEATER, TONEELHUIS, RATAPLAN, MARTHA!TENTATIEF, STUK, DE CENTRALE, DETHEATERMAKER, MADAM FORTUNA, NTGENT, KOPERGIETERY, FAMEUS, LARF! KAZEMATTEN, PLATFORM 0090, DESINGEL, HETPALEIS, WPZIMMER, ARSENAAL, CULTUURCENTRUM & RADAR MECHELEN, FABULEUS, OC NOVA, BEHUMAN, PIANOFABRIEK/CITYLAB, VICTORIA DELUXE, SPREEKUUR (PODIUMKUNSTEN), HET THEATERFESTIVAL, GLOBE AROMA, EASTMAN, LEZARTS URBAINS, WORKSPACEBRUSSELS, TRANSFOCOLLECT, VOORUIT, BIJ DE VIEZE GASTEN, ZINNEMA, MOUSSEM, DANSPUNT, THASSOS, SOCHA, KC NONA, DE MAAN, ZOMER VAN ANTWERPEN, WALPURGIS, RAS EL HANOUT, ULTIMA VEZ, BRONKS, CC JACQUES FRANCK, IMPULSION DANCE, MONTY, DE STUDIO, STORM OP KOMST, VINCENT COMPANY, LE BAMP, GET DOWN AGENCY, CORSO, DE KOER / MET STEUN VAN: VLAAMSE GEMEENSCHAP

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

essay
Leestijd 6 — 9 minuten

#166

01.12.2021

14.03.2022

Mulanga Nkolo

Mulanga Nkolo werkt rond jongerencultuur en organisaties in de stedelijke context. Sinds 2019 werkt ze bij MAP aan de communicatie en coacht ze de artiesten, samen met Tine De Pourcq.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!