VOID – Joshua Serafin

Les Halles in Schaarbeek heeft als Franstalig cultuurcentrum misschien wel de mooiste zaal van Brussel. Het was ooit een overdekte markt en is een van de weinige gebouwen uit metaal en glas dat nog overblijft in de hoofdstad (1901, architect Henri Van Massenhove). In de ‘Grande Halle’ kunnen tweeduizend mensen rechtstaan. Voor Serafins show loopt het aardig vol. Publiek hurkt neer op de grond, klimt op de gaanderij van de eerste verdieping, zit – zoals ik – op de paar kleine tribunes verspreid in de ruimte. Helaas zie je van daaruit niet wat er vooraan op de vlakke vloer gebeurt. Toeschouwers op de eerste rij krijgen plastic jasjes tegen de wild opspattende vloeistof. Zij zien een eiland waar midden in een hoop aarde een ketel is verwerkt met daarin een vreemd olieachtige blauw-zwarte gel. De rest van de vloer is wit.

De danser laat lang op zich wachten. Eerst schuift rook vanaf het podium in dikke mist de ruimte in, tot ver tussen het publiek. Wat later zet een elektronische soundscape in van Alex Zhang Hungtai en Luis Miguel Munoz, met daartussen live trompetklanken van Calvin Carrier. Vier staanders met buislampen richten verblindend licht de zaal in. Dan loopt een (bewust onleesbare) tekst in een sierlijk handschrift op het beeldscherm achteraan het speelvlak. De idee is ons te confronteren met een werkelijkheid die voor ons duister is, want opgeslokt door de geschiedenis en het kolonialisme. Een voorgoed verloren geschrift. Uiteindelijk verschijnt Serafin boven op de gaanderij, aan de overkant van de live muzikanten, zet een frenetiek dansen in en fluistert een en ander. Alleen het woord ‘void’ ontwar ik.

Esthetisch uitgepuurd

Het wordt stil en donker. Op het scherm verschijnt een blauwig beeld van zeeschelphalsnoeren en een van olie blinkend hoofd. De contouren van Joshua Serafin worden langzaam helder. Twee andere figuren komen. Ze voeren een ritueel op, offeren hun sieraden. Alles is zeer esthetisch uitgepuurd. De drie lijven glanzen van de donkere vloeistof waarmee ze zijn bedekt. Alles op video. Even zien we een van hen in vlinderslag onder water zwemmen. Serafins haren zweven door de golven.

“Nieuwe rituelen moeten nieuwe vormen van belichaming creëren. Het personage Void is een soort nieuwe mens/god die opstaat uit de theatraal opgevoerde transformatie.”

De kunstenaar combineert dans, performance, beeldende kunst, film en choreografie. In diens werk roept hen vragen op over identiteit, transmigratie, queer-politiek en representatie. De performer vertrekt daarbij vanuit onderzoek naar hun Filipijnse identiteit in relatie tot andere culturen en ideologieën. Nieuwe rituelen moeten nieuwe vormen van belichaming creëren. Het personage Void is een soort nieuwe mens/god die opstaat uit de theatraal opgevoerde transformatie. De performance VOID (2022) is het derde deel van Serafins trilogie ‘Cosmological Gangbang’.

Een zilveren scarabee

Opeens stapt Serafin naar voren van tussen het publiek en ploft neer in de rook die over de scène wolkt. Nog meer rituelen van de drie performers komen voorbij op het scherm, terwijl die een tekst declameert met grote intensiteit. Je begrijpt hen niet, maar voelt een kwaadheid. Dan volgt een spectaculaire vertoning: met felle, scherpe en hoekige uithalen – als een dier, een woeste hond – trekt die een soort vlies over zich heen, en dat vele keren opnieuw. De zware materie vergt duidelijk een extreme kracht. Een soort gewaad is het, dat over hun lichaam valt en er meteen weer afglijdt – terug de ketel in? Alles gebeurt telkens in een bliksemschicht en het beeld is fenomenaal mooi. Spetters springen ervan af. Een zilveren schild lijkt het wel, en Joshua Serafin wordt telkens één moment lang een keverachtig zilver wezen. Een goddelijke scarabee. Impressionant, zeker met het ‘exoskelet’ van de metalen constructie van Les Halles daar nog omheen. Hun felle uithalen krijgen iets van de bewegingen van een buitenaards wezen.

“Serafin zet in hun performance onmiskenbaar een krachtige transformatie neer: een krachtmeting met een vreemde stof die hun sterke lichaam nog meer in de verf zet. Maar meer lijkt het niet te worden.”

Het is het hoogtepunt en misschien ook wel de enige echt belangwekkende scène in VOID. Dat is jammer, want dat hoeft niet zo te zijn. Wanneer de nieuwe mens/god tussen de toeschouwers gaat stappen, lacht het publiek ongemakkelijk: ze willen die smurrie niet over zich heen. Serafin grom-lacht terug. Bedreigend. De muziek laat ondertussen eenzelfde onrust naar een climax oplopen. Er volgt dan nog meer tekst in flarden, maar helaas even onverstaanbaar. Tot hen luid uitschreeuwt: ‘If one body is not free, none of us are free’. De kreet klinkt opeens als het credo van Serafins strijd, maar hij klinkt uit het niets, zonder opbouw, zonder argumenten die we kunnen volgen. En ik betrap me erop dat ik diens woorden niet geloof. I don’t buy it. Dan pakt die een van de buislampen en tilt ze over diens hoofd zoals een gewichtheffer dat doet. Tussen de rook strompelend en met de lichten boven hun torso herhaalt Serafin de tekst – die nu ook op het scherm verschijnt. Einde. Serafin zet in hun performance onmiskenbaar een krachtige transformatie neer: een krachtmeting met een vreemde stof die hun sterke lichaam nog meer in de verf zet. Maar meer lijkt het niet te worden.

Mag ik de tekst aub?

Ik worstel met de interpretatie van de performance. Joshua Serafin is een zeer goed geschoolde danser en choreograaf: na de Philippine High School for the Arts en de Hong Kong Academy for Performing Arts gradueerde hen in 2019 aan P.A.R.T.S. en haalde in 2022 een Master in Visual Arts aan KASK. Sinds 2023 is hen huisartiest bij VIERNULVIER. Serafin weet ook perfect waar die heen wil met hun multidisciplinair werk. De strijd ter verdediging van ‘niet-normatieve’ levens en lichamen is nog lang niet uitgestreden. En ik besef dat zo’n gevecht persoonlijk een heel leven doorgaat. Maar omdat de woorden in de voorstelling onverstaanbaar zijn (ook bij navraag was de tekst niet te verkrijgen) blijven die bevrijdende ideeën hangen in de mist die over de scène hangt. Enerzijds krijg je een rituele transformatie van de mens/god Void – op zich toch een geboorte? Een overwinning? Een nieuw begin? Maar zonder context volgt daarna alleen maar woede die in climax eindigt. Voor mij als toeschouwer komt die uit het niets, en het maakt de performance tot een sloganeske show.

Joshua Serafin verdedigt in hun werk onbepaaldheid, ongedefinieerde identiteit en werkelijkheid, onzekerheid, nuance. En kunst is de plek waar vragen en verzet een stem, een gezicht, ruimte kunnen en moeten krijgen. Maar deze voorstelling blijft hangen in half-mystieke aanzetten en bombastische beelden – hoe mooi de scarabee zich ook uit de ketel opricht. Er mist een sluitstuk waarin dat nieuwe wezen, de ‘queer spiritual force’ ontstaat vanuit een – ons – apocalyptisch tijdperk. Void als een speculatieve nieuwe God die op aarde komt, omgeven door nieuwe rituelen en belichamingen. Daar gaat het Joshua Serafin toch om?

Mia Vaerman