Leestijd 3 — 6 minuten

Vermogensbeheerders en engelbewaarders

Redactioneel Etcetera 166: School maken

Onderzoeksgroepen, methodes, trainingen, leertrajecten en het format van de school zijn ‘hot’ in de podiumkunsten: McDonald’s Radio University van Akira Takayama, Working Method van Enkidu Khaled, bodies of knowledge van Sarah Vanhee of het onderzoekslabo The Unalphabet van theatermaker Julian Hetzel zijn maar enkele van de recente projecten die zich bezighouden met leren en kennisoverdracht. Daarnaast is de onderzoekende houding niet langer weg te denken uit de artistieke praktijk: steeds meer makers houden zich bezig met de vraag op welke wijze kunst ook een manier van weten en kennis is. Het aanbod aan onderzoeksprogramma’s en doctoraatstrajecten van kunsthogescholen creëert voor dit soort reflectieve praktijken een volwaardige academische omkadering. Het compenseert voor een klein deel de schaarse middelen voor kunstenaarsbeurzen en projectsubsidies die via het Kunstendecreet beschikbaar worden gesteld.

Welke tendensen liggen aan de bron van die interesse? Is het de almaar sterker gevoelde noodzaak om bij te leren in een maatschappij waarin zich ingrijpende transities (moeten) voltrekken? Gaat het om een poging van kunstenaars om een explicietere maatschappelijke verantwoordelijkheid op te nemen, als antwoord op een falend beleid? Ligt het aan het feit dat kennis en onderwijs beschouwd worden als economische goudmijnen? Gaat het erom het gemaakte onderscheid tussen ‘theorie’ en ‘praktijk’, tussen subjectieve en objectieve kennis in vraag te stellen? Of ontstaat deze nieuwsgierigheid naar de pedagogische dimensie in de podiumkunsten vooral uit een kritische houding tegenover welke kennis wordt gedistribueerd, uit scepsis tegenover ouderwetse pedagogische principes en starre klassieke instituten, en uit een verlangen de opwinding en de emancipatorische potentie van het leren én het creëren te verenigen?

In hun boek In Defence of the School. A Public Issue pleiten de Leuvense hoogleraren Jan Masschelein en Maarten Simons voor een herontdekking van de basisvoorwaarden voor de school. Enerzijds, stellen zij, moet de school een plek zijn waar je vrijgesteld bent van de vereisten van de arbeidsmarkt en dus vrije tijd hebt om je te ontwikkelen. Anderzijds moet een school kennis als gemeengoed toegankelijk maken. De beleidsnota die minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) schreef bij de aanvang van zijn legislatuur, lijkt zich bewust af te zetten tegen deze visie. De nota vermeldt kinderen onomwonden als kapitaal, en leraren als hun vermogensbeheerders, ‘die erin slagen het maximum te halen uit het startkapitaal’. Wie de beleidsnota leest, moet concluderen dat onderwijs op politiek niveau nog altijd wordt gezien als de klaarstoommachine, waarin ‘jong talent’ gedisciplineerd en geoptimaliseerd wordt en zo snel mogelijk gescreend wordt op zijn groeipotentieel, om vervolgens maximaal te performen op de toegewezen plaats in de economie.

Tegen zo’n enge visie op onderwijs zet onder andere de voorstelling Dissident van theatermaker Lara Staal zich af. Een aantal leerlingen die op school als probleemgevallen werden bestempeld, krijgen in dit project het podium om alternatieve leermodellen voor te stellen. Ook Sarah Vanhees artistieke onderzoek naar de publieke ruimte als plaats voor de uitwisseling van onderdrukte kennis start vanuit een kritiek op welke vormen van kennis maatschappelijke waardering krijgen. In bodies of knowledge, dat verschillende formats hanteert, kon je deze lente al wandelend leren over bijvoorbeeld mondelinge kennisoverdracht tussen generaties, over wildbestuiving, over polyamorie of over leven in een ander ritme met chronische vermoeidheid. De fysieke ontmoeting met degene die die kennis in zich draagt is er minstens even belangrijk als de kennis zelf.

In het kunstonderwijs is heterodoxie misschien meer regel dan uitzondering. Tijdens het ontstaan van dit nummer hebben we afscheid moeten nemen van twee belangrijke dwarsdenkers met betrekking tot onderwijs. De recent overleden kunstenaar en stichter van PAF (Performing Arts Forum), Jan Ritsema, noemde onderwijs zonder enig aarzelen een vorm van repressie en maakte van PAF een oord waar vrij onderzocht kon worden. Sam Bogaerts, die eind oktober onverwacht overleed, schudde het curriculum van de Gentse dramaopleiding op en zette ze opnieuw op de kaart met een focus op de makende speler.

De talrijke leertrajecten waarop in dit nummer wordt gereflecteerd, dagen het klassieke denken over kennisdeling op verschillende manieren uit: ze prikkelen om ons steeds opnieuw af te vragen hoe, wat en waarvoor we willen leren. En zelfs of we überhaupt scholen en leraars nodig hebben. In die zin stellen kunstenaars zich eerder op als engelbewaarders van een fundamentele nieuwsgierigheid dan als vermogensbeheerders van het kenniskapitaal.

Op 29 januari vindt in NTGent Minnemeers de tweede editie van Etcetera x NTGENT plaats. Samen organiseren we vier keer per jaar een volksassemblee rond vraagstukken die zowel de podiumkunstenwereld als de wereld in het algemeen bezighouden. Tijdens de komende editie vragen we ons uitgebreid af: hoe en wat willen we leren?

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

artikel
Leestijd 3 — 6 minuten

#166

01.12.2021

14.03.2022

De kleine redactie (eds. 165-166)

De kleine redactie van Etcetera (eds. 165-166) bestaat uit Simon Baetens, Charlotte De Somviele, Sébastien Hendrickx, Ciska Hoet, Anna Franziska Jäger, Joachim Robbrecht en Esther Tuypens.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!