Johan Thielemans

Leestijd 3 — 6 minuten

Variaties omtrent Eend

Onfijlbaar Produkties, Gent

David Mamet, of Amerika zoals het spreekt in zijn bars, op zijn parkbanken, in hotelkamers. Mamet heeft uit gewichtsloze woorden zijn eigen wereld gebouwd. Hij is een observator van het gedrag, een afluisteraar van mensen. Wat hij ziet, is weinig opwekkend. De mensen breien redenen, drogredenen, theorieën en hersenspinsels eindeloos aan elkaar. Wat ze zeggen, is wat geloofd kan worden, geloofd kan doen worden, want al deze lege gesprekken zijn momenten in de strijd om de bovenhand. Een reeks gesprekken in een stuk van Mamet is een reeks wedstrijden, in vele rondes, nu win je er een, dan verlies je er een. Je haat als je verliest, je straalt als je wint. De strijd opgeven, ook al is hij volslagen absurd, doe je niet, want dan gebeurt het ergste van al: dan ben je moederziel alleen. En de stilte van de absolute eenzaamheid is pas het echte ongelukkig zijn.

Deze essentie van Mamet vind je terug in de vrije korte tekst Variaties omtrent Eend (Duck Variations). In dit stuk is er geen verhaal, alleen een situatie: twee mannen zitten bij het meer, en vertellen over eenden. Ze gebruiken de dieren in hun gesprekken als aanleiding, als objecten voor wetenschap, als voorbeelden in hun kleine allegorieën. En ondertussen meten ze zich met elkaar. Het kleine slagveld met zijn intense pijn.

Dit stuk werd door Daan Hugaert voortreffelijk vertaald, en hij heeft het met zijn Onfijlbaar Produkties voor het voetlicht gebracht. Hij en Dirk Buyse spelen anderhalf uur lang met woorden. Ze slagen erin het ritme en de toon te vinden, die leven geven aan Mamets teksten. Ze vatten dus het noodzakelijke, want zonder dat bijna muzikale aspect van de tekst blijven Mamets woorden droog en leeg. Niet alles in de voorstelling is helemaal juist, omdat men soms met de buiging van een intonatie, een te korte pauze, de subtiele structuur van de tekst uit zijn evenwicht brengt. De beslissing om de gesprekken af te wisselen met stukjes muziek, gespeeld door Bart Defoort en Vincent D’Hondt, is niet gelukkig, omdat het de indruk wekt dat de acteurs niet sterk genoeg geloofden in het materiaal, en ze nood hadden aan afwisseling. Maar daarnaast zitten er in de verschillende korte scènes heerlijke momenten van een wat absurde, maar wrange humor.

Deze opvoering heeft buiten haar artistieke kwaliteiten, ook nog een organisatorische kant. Daan Hugaert deed voor deze produktie een beroep op de projectenpot van het ministerie van Cultuur. Hij had zijn produktie goed gebudgetteerd, maar kreeg slechts twee derde van de som toegewezen. De opvoering zelf heeft in het eerste seizoen niet goed gelopen, zodat de makers met de financiële schrik in het hart zaten, en dan gaan ze natuurlijk denken over de relatieve waarde van die projectenpot.

Immers, het lijkt zowat de regel dat men slechts een deel krijgt van wat men vraagt. Daarmee wordt het risico van de makers zo groot, dat ze, gezien ze los werken, bang worden om met deze middelen nog aan theater te doen. De relatief kleine sommen die beschikbaar worden gesteld, leiden er ook toe dat de opgezette produkties slechts klein van omvang kunnen zijn. Eenmanstoneel is, in feite, de veiligste oplossing, maar artistiek is dit meteen ook de minst interessante.

Rond de projectenpot bestaat er dus een reëel probleem. Het lijkt erop dat de Raad van Advies voor de Toneelkunst in de toekomst harder moet zijn. Meer geld voor minder projecten, is de enige weg die tot bevredigende resultaten kan leiden. Men kan dan minder vrienden een plezier doen, maar zoals de zaken nu gaan, lijkt het er sterk op dat men zijn vrienden een vergiftigd geschenk in de handen stopt. Stof tot nadenken dus.

Ondertussen blijft Variaties omtrent Eend het volgende jaar op het programma. Daan Hugaert voelt zich alvast financieel heel wat gelukkiger. En voor wie een wat subtiele, ietsie-pietsie filosofische én absurde avond in het theater wil slijten, is deze opvoering van Mamet een aanrader.

Variaties omtrent Eend (Duck Variations)

Tekst: David Mamet, vertaling Daan Hugaert.

Spelleiding: Mia Grijp;

vormgeving: William Philips;

muziek: Vincent D’Hondt;

met Daan Hugaert en Dirk Buyse. Onfijlbaar Produkties.

KRIJG JE GRAAG ALTIJD ONS MAGAZINE IN JOUW BRIEVENBUS?
Abonneer je dan hier.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#23

15.09.1988

14.12.1988

Johan Thielemans

Johan Thielemans stond mee aan de wieg van Etcetera. Hij doceerde aan de tolkenschool Gent en is nu gastprofessor theatergeschiedenis aan het Conservatorium van Antwerpen. Hij schreef boeken over Hugo Claus en Gerard Mortier, creëerde twee operalibretto’s en maakte uitzendingen over Amerikaanse cultuur voor Radio 3. Hij was ook voorzitter van de Theatercommissie en van de Raad voor Kunsten.