The Truthful – Lieselot Siddiki/CAMPO

Lieselot Siddiki, wier naam ‘Zij Die De Waarheid Spreekt’ betekent in het Urdu (een van de officiële talen in India, red.), liet zich inspireren door haar flamboyante oom. Nasir Siddiki bekeerde zich als moslim na een miraculeuze genezing (door Jezus Christus zelf!) eind jaren 1980 tot het christendom. Meer nog: de man richtte in de Verenigde Staten een eigen kerk op, een religieus bedrijf eigenlijk, waarmee hij het schopte tot multimiljonair. Met zijn uitgebreide vastgoed, jetski’s, helikopter en andere tekenen van materieel succes koos Dr. Siddiki duidelijk niet voor het leventje van een sobere franciscaan.

Zijn Belgische nicht vertelt dit alles in de openingsscène van haar nieuwste voorstelling tegen een bedeesde luisteraar, de danseres Inci Gül Civelekoğlu, die enkel haastig ja of nee knikt wanneer haar iets wordt gevraagd. De twee zitten samen op een cirkelvormig podiumpje waarrond witte koorden hangen, alsof ze het geraamte vormen van een circustent. Daaromheen staan een koelkast, een kerkorgel met chromen pijpen en een verticaal, zwart achterdoek met gouden, religieus aandoende patronen. Op grote staalplaten worden doorheen de voorstelling geregeld videofragmenten geprojecteerd, als kortstondige droomverschijningen: een coyote gefilmd met een nachtkijker, een paar flitsen van een preek door Dr. Siddiki, korrelige reclamebeelden, GIF-jes van mekkerende lammetjes… Het is een subcultureel bijzonder gelaagd toneelbeeld, waarin religie en entertainment samenkomen. Siddiki-de-vormgever schildert er geregeld flarden toneelrook en intens gekleurd ledlicht overheen.

“The Truthful heeft een subcultureel bijzonder gelaagd toneelbeeld, waarin religie en entertainment samenkomen.”

Aaibare patriarch

Na het autobiografische begin verdwijnt Siddiki-de-speler van het podium. In wat volgt krijgen we naast de danseres (een showgirl met cowboyhoed en minirokje) nog drie andere fascinerende figuren te zien. Elisabeth Klinck, die de muziek componeerde voor The Truthful, komt aanvankelijk alleen op in een lange witte jurk die goed past bij haar hoge, engelachtige stem. Het lied dat ze aanzet slaat al snel – op zijn Björks – om in een schreeuwzang, zowel rauw als virtuoos. Dan beent Joeri Happel naar voren, als charismatische prediker in een overmaats wit pak. ‘Hello, city of Belgium!’ brult hij de zaal in. En: ‘Knock knock, who’s there? God!’ Happels personage refereert aan de opgepompte pathos van Amerikaanse televisiepredikers, maar countert hun humorloze sérieux met onweerstaanbare, flauwe mopjes. Ze geven de ‘patriarch of this show’, zoals hij zichzelf noemt, iets aaibaars.

Ook de slungelachtige zoon van de prediker, gespeeld door Bavo Buys, kun je moeilijk serieus nemen. Met zijn korte short en grote konijnenoren staat hij op een hoge stoel tussen de circuskoorden. De jongen vertoont geen spectaculair kunstje, maar takelt de afgestroopte vacht van een coyote omhoog met de droge woorden: ‘The Lord gives and the Lord takes.’ Nu eens heft het viertal een samenzang aan, dan weer voert het een knullige choreografie uit met golfclubs. Wanneer het ronde podiumpje opstijgt tot op heuphoogte en zo een eettafel wordt, transformeren de figuren tot een traditioneel kerngezin, met de vader aan het hoofd.

Red state

In Up Your Ass, een hyperkinetische, cartooneske bewerking van een komisch stuk van Valerie Solanas, draafden sekswerkers, drag performers en andere excentriekelingen op tegen de achtergrond van het New York van de sixties. The Truthful belicht een heel ander Amerika. Met dit dromerige, dubbelzinnige, meer ingetogen werk steekt Lieselot Siddiki de grens over naar een niet nader genoemde red state, waar christelijk geïnspireerd conservatisme de normen en waarden bepaalt. Opnieuw kiezen voor de parodiërende uitvergroting had misschien een staaltje uitlachtheater opgeleverd, wat ongepast zou zijn na de doorbraak van het Amerikaanse fascisme.

“Met dit dromerige, dubbelzinnige, meer ingetogen werk steekt Lieselot Siddiki de grens over naar een niet nader genoemde red state, waar christelijk geïnspireerd conservatisme de normen en waarden bepaalt.”

Doorheen de voorstelling horen we een gefragmenteerde preek over het leven-als-lijden, de strijd tussen Goed en Kwaad en de nakende apocalyps, maar ook over de hoop op verlossing, tenminste voor wie binnen de lijntjes van de ‘natural order’ kleurt. Je gelooft best in God, houdt van schietgeweren en respecteert papa als de absolute baas in huis. Dat binnen dit patriarchale wereldbeeld elke vorm van queerness quatsch is, spreekt vanzelf: ‘Jesus was a man and not a bearded lady.’ En toch zitten de vier niet in de hoek van de platte post-truth rednecks, die totaal van het padje af zijn. ‘I believe in science’, zegt de zoon op een bepaald moment, hoe paradoxaal zo’n ‘geloof’ ook moge klinken. Ook de naam van de huidige Amerikaanse president blijft achterwege in The Truthful, net als alles wat zweemt naar een xenofoob of wit-nationalistisch discours.

Amerikaanse mythes

Die ideologische ambiguïteit houdt de verbeelding open en roept vragen op. Wat doen we bijvoorbeeld met het verschil tussen Happels witte prediker en een geracialiseerd persoon als Dr. Siddiki, een man van kleur met een moslimachtergrond? Zou het onwaarschijnlijke succesverhaal van die laatste, waarvan de miraculeuze plottwist zich voordeed eind jaren 1980, representatief zijn voor een hopeloos verouderd idee van de Amerikaanse Droom? Dat de Verenigde Staten als land van immigranten volop kansen zou bieden aan al wie ze grijpen wil, ongeacht afkomst, huidskleur, geloof etcetera, was altijd al een mythe, maar anno 2025 hecht zo goed als niemand er nog geloof aan. In het woord ‘ICE’, dat in grote kapitalen op de koelkast op het podium staat afgedrukt, lezen we ondertussen ook het acroniem voor de gevreesde Immigration and Customs Enforcement.

“The Truthful confronteert ongelovigen zoals mezelf met de radicale vreemdheid van religieuze of spirituele ‘waarheden’ die op een andere manier zijn geconstrueerd dan wetenschappelijke.”

The Truthful confronteert ongelovigen zoals mezelf met de radicale vreemdheid van religieuze of spirituele ‘waarheden’ die op een andere manier zijn geconstrueerd dan wetenschappelijke. Even hint Siddiki ook op een mogelijke, alternatieve spiritualiteit, wanneer ze op een nieuw achterdoek een van de esoterische schilderijen van Hilma af Klint laat verschijnen. Vormen de Verenigde Staten in deze voorstelling dan een lens om naar religie te kijken? Veeleer het omgekeerde. Je kan je de vraag stellen waarom we ons vandaag nog zouden moeten blindstaren op dat land. Is de tijd niet aangebroken om af te kicken, onze blik definitief te verruimen naar de rest van de wereld? Of is het daarvoor toch nog te vroeg? Al zo lang worden we bedwelmd en gevormd door de Amerikaanse mythes, via een eindeloze stroom films, televisieseries, muziek, boeken, nieuwsberichten en technologische gadgets, dat we allemaal een beetje Amerikanen zijn geworden – spijtig genoeg zonder stemrecht. Nu de aantrekkingskracht van de Verenigde Staten drastisch afneemt, kunnen we dat deel van onszelf maar beter onder ogen komen.

Nog tot 6 december 2025 op tournee. Klik hier voor de speellijst.

Sébastien Hendrickx