Iets dergelijks kan je ook zeggen van de Vlaamse film Schellebelle 1919. Hij wordt helemaal vertolkt door de inwoners van het gelijknamige Oost-Vlaamse dorp. Door de makers zelf wordt het project omschreven ‘als een gek idee dat is uitgegroeid tot een heuse langspeelfilm waar meer dan duizend mensen uit Schellebelle en omstreken dag en nacht aan gewerkt hebben. De inwoners spelen de hoofdrol, enkele bekende acteurs mogen figureren (maar zijn in feite compleet overbodig – mh). Het project is ongezien in Vlaanderen: een dorp maakt een film.’

De achtergrond van de langspeelfilm Schellebelle 1919 is inderdaad hoogst ongewoon. In 1973 werd in Schellebelle door een aantal leiders en leden van de lokale KSA de jeugdclub OKA opgericht. Die organiseert jaarlijks enkele vaste activiteiten, zoals een Sint-Maartenstoet of een kerstmarkt. En men speelt amateurtoneel. Eind september 2007 werd na een repetitie van een voorstelling in een regie van Johan Heldenbergh tussen pot en pint gegrapt dat OKA ook eens een western moest draaien. Johan Heldenbergh reageerde meteen enthousiast en opperde dat ‘als ge zoiets wilt doen, ge er gewoon moet aan beginnen’. Dat moest hij geen twee keer zeggen: in een mum van tijd waren er sponsors, honderden vrijwilligers uit Groot-Wichelen en een concreet projectplan: ‘OKA 1919’.

Een kerngroep van zeven enthousiastelingen coördineerde een groep van liefst 700 medewerkers. Na wekenlange audities, waarbij meer dan de helft van de bevolking van Schellebelle de revue passeerde, werd de cast geselecteerd.

Een tachtigtal ‘gelukkigen’ werden geselecteerd voor een rol gaande van burgemeester, weeskind of huurling tot en met ‘roepende vrouw’. Johan Heldenbergh schreef het scenario en zorgde voor de acteursregie terwijl de jonge Kenneth Taylor – regisseur bij productiehuis Woestijnvis – de beeldregie voor zijn rekening nam.

Het resultaat, Schellebelle 1919, heeft de allures van een volwassen Vlaams boerendrama. In een inleidende scène wordt de Eerste Wereldoorlog opgeroepen: Casimir Van de Velde (Arne Vereecken) gaat in de loopgraven op zoek naar zijn vader. De rest van de film speelt in 1919, een jaar na de ‘Grote Oorlog’. De oudste dochter van de familie Van de Velde (Ester Cattoir) heeft liefst vijfentwintig oorlogswezen in huis opgenomen. Dat is een doorn in het oog van de notabelen van Schellebelle, vooral van Virginie Bontinck (Christine Van den Abeele) en burgemeester Slosse (Jo Van de Velde). Slosse wil de kinderen naar het weeshuis zodat hij de boerderij van de Van de Veldes kan afbreken en een brug over de Schelde laten bouwen. Wanneer zijn pogingen om de kinderen door de rijkswacht te laten wegvoeren mislukken, doet Slosse beroep op een bende moorddadige huurlingen. Vader en zoon Van de Velde zijn inmiddels naar de boerderij teruggekeerd en samen met de rest van de familie en de vele weeskinderen verzetten ze zich met hand en tand tegen de plannen van snoodaard Slosse.

Het verhaaltje is dun en voorspelbaar, een kruising tussen Mira en Once Upon a Time in the West. Echo’s van en verwijzingen naar alle mogelijke Vlaamse boerenfilms en tv-reeksen worden vermengd met clichés uit Amerikaanse westerns. Maar die mengeling werkt wonderlijk genoeg. En dat ondanks het feit dat de makers het zich soms wel erg moeilijk maken. Waarom moeten er bijvoorbeeld vijfentwintig oorlogswezen in de boerderij bijeen zitten? De enige reden lijkt te zijn om evenveel jonge leden van OKA VZW een rol te kunnen geven. Wonder boven wonder lukt het om een flink aantal van hen (zij het lang geen vijfentwintig) een eigen gezicht te geven in de loop van de film.

De vertolkingen zijn goed tot zeer goed te noemen. Ester Cattoir is opmerkelijk fris in de rol van oudste dochter. Ze krijgt ook de mooiste scène uit de film te spelen: een liefdesscène in een vijver, zo geplukt uit Mira. Ironisch genoeg krijgt de scène een simultaanvertaling van op de oever, door het enige weesmeisje dat Frans spreekt. Want de minnaar is Latif (Hadj Mohamed Raouf), een Arabische soldaat. Voortreffelijk is ook jurist Jo Van de Velde die in de rol van de ‘slechte’ burgemeester Slosse in niet geringe mate bijdraagt tot het welslagen van het project. Geen goede western zonder goede slechterik!

En zo worden alle grote en kleine rollen overtuigend ingevuld. Is het dan een goede film? Niet helemaal. De schuld daarvoor ligt echter niet bij de amateurs van OKA. Om een Vlaamse western overtuigend te brengen is er stijl nodig, veel stijl. En die is er net te weinig. De finale ‘shoot-out’ tijdens de Potjesmarkt in het dorp bijvoorbeeld gaat de mist in. Wie zo’n clichématige scène wil doen slagen, moet de greep van een Quentin Tarantino hebben op het gebeuren. Zoiets vereist veel meer tijd en voorbereiding dan hier voorradig waren. Nu doet de découpage van de scène amateuristisch aan — terwijl ze het werk is van de enkele professionals die aan het project meewerkten.

Schellebelle 1919 is zonder twijfel veel beter dan Johan Heldenbergh of welke inwoner van Schellebelle dan ook zich eind september 2007 had kunnen inbeelden. Deze ‘amateur’-film is dan ook terecht in elf Vlaamse bioscopen tegelijk uitgekomen. Maar met nóg iets meer moeite, of tijd, of inzet—zoals je die van amateurs (maar zelden of nooit van professionals) mag verwachten — had de film nog véél beter kunnen zijn.

Schellebelle 1919 van oka vzw. Regie: Johan Heldenbergh & Kenneth Taylor. Scenario: Johan Heldenbergh. Met de bevolking van Schellebelle.

www.okafilm1919.be