© Sébastien Hendrickx

Leestijd 3 — 6 minuten

Ook kunstkritiek heeft recht op duurzaamheid

Open brief aan de podiumsector

De laatste weken krijgen wij, recensenten, de ene na de andere verontrustende mail: vanaf volgend seizoen hebben we geen recht meer op een gratis kaartje voor een voorstelling, tenzij we er iets over schrijven. Voor buitenstaanders lijkt dat misschien een onschuldige maatregel die komaf maakt met een onhoudbaar geworden privilege (‘als ze cultuur zo belangrijk vinden, dan kunnen ze er toch voor betalen?’). In de praktijk staat niets minder dan de bestaanszekerheid van de onafhankelijke kunstkritiek op het spel.

Het statuut van een freelance criticus is in veel gevallen even precair als dat van een kunstenaar. Wij verdienen amper iets aan onze recensies. Voor elk stuk dat we schrijven verdienen we ongeveer 60 euro en zien we gemiddeld 3 tot 4 stukken. Wie niet in hoofdberoep journalist is, kan bovendien geen onkosten indienen bij een opdrachtgever en heeft geen perskaart die recht geeft op gratis openbaar vervoer. Wij zijn dus afhankelijk van vrijkaarten om het veld in de breedte en de diepte op te volgen. Die overkoepelende blik vinden wij een absolute basisvoorwaarde om als recensent geloofwaardig te zijn, te begrijpen wat er esthetisch leeft en zoveel mogelijk kunstenaars de aandacht te geven die ze verdienen, ook al vertaalt zich dat niet altijd in directe output.

Elke avond gaan er in Vlaanderen en Brussel meerdere voorstellingen in première. Het is onmogelijk om over het hele aanbod te schrijven, zelfs al zouden we dat graag willen. In een krant is de selectie noodzakelijk beperkt omdat je moet opboksen tegen andere disciplines. Bij Etcetera hangen we vast aan een erg gelimiteerd recensiebudget en kiezen we ervoor om onze auteurs niet gratis te laten werken, waardoor scherpe keuzes zich opdringen. Want ook kunstkritiek is een job zoals alle andere. Ook kunstkritiek heeft recht op fair practice. Pzazz werkt dan weer zonder subsidie.

We vinden het bijzonder jammer dat dit nieuwe vrijkaartenbeleid ons vogelperspectief op het veld in het gedrang brengt en ervoor zorgt dat we als freelancers ons werk niet meer goed kunnen doen. Een nog groter probleem is dat er zo een commerciële nutslogica en een – zeker in deze competitieve tijden – gevaarlijk ‘voor wat hoort wat-principe’ wordt geïnstalleerd dat voor een enorme verschraling zal zorgen op lange termijn. Welke onderbetaalde freelancer zal op eigen kosten nog gaan kijken naar iets dat ‘niet echt moet’ of naar een onbekende maker? Komen we zo niet in een situatie terecht waarin alleen de grote gezelschappen het zich nog zullen kunnen permitteren om journalisten gratis uit te nodigen en persaandacht af te kopen? Het oude verwijt dat critici te exclusief en vooringenomen zijn, zal dan mogelijk werkelijkheid worden. Willen we écht dat kunstkritiek marketing wordt?

Natuurlijk begrijpen wij ook wel dat deze maatregel niet uit de lucht komt gevallen: Covid heeft onze sector anderhalf jaar lamgelegd en de publiekscapaciteit drastisch teruggeschroefd. Die slinkende inkomsten moeten ergens opgevangen worden. Misschien was het vrijkaartenbeleid de laatste jaren ook wat scheef gegroeid, zo hoorden we eens waaien dat voor 10 tot 20% van de zitjes bij een avondvoorstelling niet wordt betaald omdat er veel betrokken partijen (programmatoren, dramaturgen, gasten) in de zaal zitten. Bij andere huizen, zoals het Kaaitheater, past het nieuwe ticketsysteem dan weer binnen een verlangen om het publiek inclusiever en diverser te maken.

Uiteraard moedigen wij zulke initiatieven aan en willen we solidair zijn met onze getroffen sector. Maar deze maatregelen raken ons, freelance critici, in het hart. Wij zijn nu al een bedreigde diersoort. Wie slaagt erin om nog te leven van kunstkritiek? Niemand. Het is veredeld vrijwilligerswerk, maar dan wel één waar we veel offers voor maken. Omdat we ongelooflijk verliefd zijn op dans en theater (en ja, ook als we twee sterren geven). Omdat we geloven dat een spannend kunstenlandschap bestaat bij gratie van kritische, inhoudelijke en onafhankelijke reflectie. Omdat we het belangrijk vinden voor kunstenaars dat er kijkers zijn die hun ontwikkeling over meerdere jaren volgen en hun oeuvre door en door kennen. Zeker in de podiumkunsten, waarin alles al zo vergankelijk is. Vaak slaag je er als criticus trouwens pas na enkele voorstellingen in om echt de vinger te leggen op wat speelt in een werk.

Willen we echt evolueren naar een sector waarin de kunstkritiek er niet meer toe doet en alleen nog maar kan uitgeoefend worden door mensen die zich dat financieel kunnen veroorloven? Waarin om de twee jaar een nieuwe lading pas afgestudeerde theaterwetenschappers zonder geheugen gaat schrijven omdat niemand nog van recenseren een echte praktijk kan maken? We hebben constant de mond vol van duurzaamheid, maar ook als recensenten hebben wij nood aan een stabiel statuut dat gewaardeerd en erkend wordt, los van welk promotioneel nut onze stukken ook dienen. Kunstkritiek heeft alleen maar zin vanuit een landschapsperspectief. Dat is exact wat vrijkaarten mogelijk maken, zo eenvoudig is het.

Laat ons dus alsjeblief gewoon blijven kijken.

 

Simon Baetens, Evelyne Coussens, Charlotte De Somviele, Natalie Gielen, Sébastien Hendrickx, Ciska Hoet, Jan Dertaelen, Gilles Michiels, Filip Tielens, Johan Thielemans, Pieter T’Jonck, Esther Tuypens en Els Van Steenberghe.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

open brief
Leestijd 3 — 6 minuten

#164

01.06.2021

02.09.2021

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!