© Mustaf Ahmeti

Leestijd 4 — 7 minuten

Mustaf Ahmeti – Riddle My Skin

Tussen sater en cyborg

Riddle My Skin is het makersdebuut van Mustaf Ahmeti (die/hen) die in 2021 afstudeerde aan KASK Drama, een kunstschool die zich erop beroept geen afgelijnde afstudeerrichtingen te propageren. Dat is te merken aan deze even sterk fysieke als visuele performance. 

Ahmeti, die verschijnt als een versmelting van de mythische figuur van de sater met de hoogtechnologische verbeelding van de cyborg, lijkt een megafoon voor de retorische vraag die Donna Haraway stelde in haar spraakmakende essay Een Cyborg Manifest (1985): ‘Waarom zouden lichamen ophouden bij de huid, of hooguit andere wezens bevatten die door huid omsloten zijn?’ Meer nog dan aan de in de programmatekst aangekondigde taboes rond religie en seksualiteit raakt deze voorstelling aan de binaire opdelingen tussen zelf/ander, geest/lichaam, cultuur/natuur, mannelijk/vrouwelijk, beschaafd/primitief, realiteit/schijn, heel/deel, actor/materiaal, maker/gemaakt, actief/passief, goed/fout, waarheid/illusie, totaal/partieel, God/mens, aan de hand waarvan ons collectief voorstellingsvermogen eeuwenlang werd ingelijfd. 

De afwezigheid van een tribune of zitmeubels signaleert niet enkel Ahmeti’s weigering om het publiek het naar de zin te maken. De opstelling, waarbij het speelvlak aan alle kanten door toeschouwers wordt omringd, breekt van bij aanvang met het concept ‘dualiteit’. Een lange, slanke gedaante, gehuld in wat resten modder lijken, roept het beeld op van een atypische sater. Het wezen beweegt zich in cirkels rond de contouren van een portaalkraan. Het portaal verwijst naar de liminale ruimte tussen leven en dood, feit en fictie, dier en mens. Een zware, ijzeren ketting verbindt de kraan met een kleine verzameling artificiële allusies op menselijke lichaamsdelen – een beenspalk met een schoen, een constructie gelijkend op een ruggengraat – en doet zo denken een galg. 

“Ahmeti toont met deze performance een grote noodzaak om een lijden uit te drukken en gooit daarbij hun eigen lichaam in de strijd.”

Een andere opvallende aanwezigheid op het toneel is apparatuur voor medische beeldvorming. Met een endoscoop toont Ahmeti via een live videobeeld de oppervlakten en openingen van hun lichaam, wat sommige toeschouwers de impuls bezorgt te vertrekken of zich te verplaatsen. Hierbij valt te denken aan de lange geschiedenis van pathologisering en de vaak invasieve degradatie van het ‘andere’ lichaam door koloniale, patriarchale, heteronormatieve en ableist denkbeelden. Deze voorstelling brengt verder de performancekunst van de jaren zeventig in herinnering, zoals Up to and Including her Limits van Carolee Schneemann, voor wie de integratie van het lichaam en het kunstwerk een nieuwe dimensie van het medium inluidde. Performancekunst blijkt daarmee uitermate geschikt voor het uitdrukken van (Ahmeti’s) non-binaire identiteit, net als de figuren die door deze performer tot leven worden gewekt: de sater – deels God deels mens – en de cyborg – deels mens deels machine. 

Het ontmijnen van veronderstelde tegenstellingen in een hoe langer hoe meer polariserend politiek klimaat, zou wel eens één van de grootste uitdagingen kunnen vormen die Ahmeti’s generatie te wachten staat. Als het deze taak is waar Ahmeti naar verwijst in deze performance, laat die zeker niet na de zware last ervan te benadrukken. De kreten die de performer uitstoot, zich voortbewegend op loodzware, in brons gegoten schoenen, doen denken aan een bevalling. Het solitaire, lijdende wezen op de scène bevalt als het ware van zichzelf. 

Een opvallende integratie, niet alleen in de performance van Ahmeti maar ook in het werk van Lara Dâmaso (een andere artiest gecureerd tijdens Radiant Nights) is dan ook die van de stem en het lichaam. De stem die zwermt en kermt en, in een expressieve eenheid met het lichaam, een vertaalslag voert van iets onzegbaars, zoals een (weder)geboorte. In tegenstelling tot Dâmaso bedient Ahmeti zich echter wel van spaarzame woorden. De zinsnede die eruit springt is: ‘I want to be a machine’. 

Wat zegt, meer nog wat wéét dit verlangen, deze kramp van een jong lichaam dat zich als een queer persoon van kleur op de intersectie van verschillende spreekwoordelijke en letterlijke vuurlinies bevindt? Haraways besluit is hoe dan ook niet veraf: ‘Cyborgbeelden kunnen een richting wijzen uit het doolhof van dualismen waarmee we onze lichamen en onze werktuigen aan onszelf hebben verklaard.’ Inktzwart, maar even indrukwekkend is het eindbeeld waarbij de jonge performer zich optrekt aan de portaalkraan om daar roerloos en met een kap over het hoofd te blijven hangen. Terwijl het publiek mondjesmaat de zaal verlaat, wordt er hartelijk gegroet en geknuffeld. Nog ijzingwekkender dan de provocatie van het hangende lichaam op de scène, is het gemak waarmee deze twee beelden zich vermengen: de confrontatie met het contemporaine schakelen tussen drama en alledaagsheid. 

Ahmeti toont met deze performance een grote noodzaak om een lijden uit te drukken en gooit daarbij hun eigen lichaam in de strijd. Als een fysiek neologisme samengeraapt uit verschillende mythische verbeeldingen weet die het persoonlijke te overstijgen. Riddle My Skin is een performance die zich op het netvlies brandt door de even confronterende als krachtige beelden. De dystopisch-tragische sfeer en het morbide eindtafereel zijn op zijn zachtst gezegd niet erg hoopvol. De kunstenaar lijkt daarmee eerder een noodsein te luiden. Voor verlossing is de toeschouwer op zichzelf aangewezen. 

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#173

15.09.2023

14.12.2023

Silke Vanhoof

Silke Vanhoof (zij/haar) behaalde een master in de theater- en filmwetenschap aan Universiteit Antwerpen, is dramaturg bij WeThePeople en werkt momenteel mee aan een podcast voor Autism Ethics Network (AEN).

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!