Wild Narcissus is het eerste deel van een trilogie die draait om hetgeen in de psychologie de ‘dark triad’ wordt genoemd: naast narcisme gelden ook machiavellisme en psychopathie als (vaak onderling verbonden) pathologieën die leiden tot ‘het slechte’ in de mens. Narcisme lijkt, in de ogen van de leek althans, dan nog de ‘vriendelijkste’ van de drie, of toch de meest vertrouwde, bekend van flamboyant-aantrekkelijke mediafiguren of kunstenaars die we hun hang naar aandacht makkelijk vergeven – een vanzelfsprekend onderdeel van een aan aandacht verslaafde mediacultuur tout court. Je hoort het ook aan het gemak waarmee het woord is doorgedrongen tot ons dagelijks taalgebruik, los van het klinische. Heel wat van mijn vriendinnen vinden hun ex een narcist. Geen enkele noemt haar ex een psychopaat.

Ook het personage dat Bavo Buys creëert in Wild Narcissus – die noemt het een alter-ego – wekt eerder bewonderende fascinatie dan weerstand. Rondploeterend in een vijvertje zoals dat waarin de antieke Narcissus zichzelf spiegelde en hopeloos verliefd werd op zichzelf, zien we een frêle, alerte verschijning, die zichzelf met de nodige humor wapent tegen – ja, waartegen eigenlijk? In eerste instantie tegen de tijd, want deze hedendaagse Narcissus beseft heel goed dat, de leeftijd van 27 bereikt, hun tijd van gaan is gekomen: “Ik zal nooit meer jonger zijn dan vanavond. (…) Mijn ontwikkeling is afgerond, mijn afwikkeling kan elk moment beginnen.” In ‘dialoog’ met de AI-assistent Echo (in de antieke mythe de nimf die enkel nog in staat was tot nabauwen) besluit die zichzelf te vereeuwigen op een hoogtepunt middels een theatraal portret. Maar zoals zowel Oscar Wilde als de psychoanalyse leert: stilstand betekent een gewisse dood.

“Het grootste verschil tussen de antieke en de hedendaagse Narcissus is misschien wel dat de hedendaagse versie niet alleen face to face staat met zichzelf, maar ook boven zichzelf uitzweeft, en dus niet alleen bezig is ‘met zichzelf’ op een mentaal en emotioneel niveau maar zich ook bezig-ziet-in-de-wereld, op een maatschappelijk en cultureel niveau.”

Het grootste verschil tussen de antieke en de hedendaagse Narcissus is misschien wel dat de hedendaagse versie niet alleen face to face staat met zichzelf, maar ook boven zichzelf uitzweeft, en dus niet alleen bezig is ‘met zichzelf’ op een mentaal en emotioneel niveau maar zich ook bezig-ziet-in-de-wereld, op een maatschappelijk en cultureel niveau. Enerzijds maakt Buys bijgevolg een sprong naar binnen, met een autofictionele levensgeschiedenis. Narcissus vertelt hoe die werd geconcipieerd via IVF, samen met twee tweelingbroers, en hoe het voortdurende gevecht om zich te onderscheiden ontstond in de moederschoot, “gesaboteerd in (mijn) volle potentieel” door een broer die meer zorg nodig heeft dan hen. De premature Narcissus leert al dat die enkel kan bestaan in contrast met de ander. Ziedaar de verklaring voor de latere hang naar uniciteit.

Anderzijds groeit deze Narcissus op binnen een maatschappelijk systeem dat dit mentale tekort versterkt, uitvergroot en kapitaliseert. In die zin is de ‘personificatie’ van Echo als affirmerende maar lichaamloze companion een schitterende zet: deze en andere technologieën maken van Narcissus een influencer die enkel bestaat uit (verkoopbare) buitenkant en daarvoor volstrekt afhankelijk is van de blik van een publiek. Narcissus werkt hard aan de optimalisatie van dat unieke zelf en verzekert zich via de juiste mediaformats, sponsordeals en soundbites van de levensnoodzakelijke portie aandacht. Tegelijkertijd is het in het duister rondtasten naar de mens achter het masker – die schijnt er niet te zijn. Ook van die leegte is Narcissus zich op metaniveau scherp bewust: “Ik bén het masker.”

“Het is in het duister rondtasten naar de mens achter het masker – die schijnt er niet te zijn.”

Zowel het pad van de autofictie als dat van de cultuurkritiek brengen in Wild Narcissus geen revolutionair nieuwe inzichten: we zagen dit soort bekentenisverhalen al vaker, en op de deconstructie van de hedendaagse mediacultuur (beginnend bij Baudrillards simulacrum) stutte theatermaker en Wild Narcissus-coach Luanda Casella zowat haar hele oeuvre. Wél verfrissend binnen het hele narcisme-discours is de manier waarop Buys daar een transcendente dimensie aan toevoegt: narcisme niet als exclusieve eigenliefde, maar als een bijna wanhopige vorm van alles-liefde, als een verlangen om zoveel ruimte in te nemen dat grenzen met de ander vervagen – zoals de ene tweelingbroer de andere letterlijk opvreet in de buik van diens moeder. Een kwestie van all over the place te zijn, vanuit een verlangen naar eenwording. Wow.

© Koen Broos

© Koen Broos

© Koen Broos

© Koen Broos

© Koen Broos

© Koen Broos

Nu is het inhoudelijk ‘nieuwe’ uiteraard geen erg relevante toetssteen voor een theatervoorstelling, altijd gaat het om het hoe, de unieke manier waarop die uitgekauwde thema’s van duizenden jaren terug vandaag worden vormgegeven. Dat ‘hoe’ ligt hier in handen van Bavo Buys, een jonge acteur die in 2024 afstudeerde aan de Gentse toneelschool KASK met de sci-fi fabel Planet Winter (meteen goed voor Playright+, een prijs voor laatstejaarsstudenten) en furore maakte in twee extreem succesvolle voorstellingen: Elektra Unbound van theatermaker Luanda Casella (2024, stage) en Up Your Ass (2025) van Lieselot Siddiki en Nona Demey Gallagher, met een selectie voor de Acteursgilde Theaterprijs in de categorie -35 jaar tot gevolg. Geheel terecht: ik zag de drie voorstellingen en was net als iedereen drie keer op rij flabbergasted door de, welja, unieke présence en het schijnbaar bodemloze talent van Bavo Buys. In september 2025 werd die laureaat van de Sabamprijs voor Wild Narcissus en nu was er dus de première bij VIERNULVIER – noem het gerust dé première van het jaar. Om maar te zeggen: ironisch genoeg spelen in de realiteit rond Wild Narcissus, gesitueerd binnen een kunstensector die zich graag voorhoudt ver boven het gewoel van aandachtsgeile media uit te stijgen, evengoed zelfversterkende mechanismen van aandacht en bijbehorende (verpletterende) verwachtingspatronen.

Ik schrijf dit allemaal omdat ik op zoek ben naar de oorzaak van mijn disconnectie met Wild Narcissus, naar de verklaring voor het feit dat specifiek deze ‘hoe’ me koud laat. Een deel(tje) van het antwoord schuilt zoals aangegeven in het contrast tussen mijn ervaring en de verwachting, zeg rustig de hype, die om Buys heen hangt – een intelligente vriendin herinnert me er na de voorstelling gelukkig aan dat dit de eerste, prille creatie is van een jonge persoon. Het is behoorlijk oneerlijk om een reële voorstelling tegen de lat te leggen van een imaginaire, maar misschien moeten we er ons als sector wel iets meer van bewust zijn dat dit bij dit soort komeetartiesten wel degelijk gebeurt, en dat de manier waarop jonge makers de hemel worden ingeprezen niet altijd een onverdeeld cadeau is. Van langzaam groeien is geen sprake, they have to deliver. Soms al van op de schoolbanken.

Maar er is nog iets, en er is in Wild Narcissus één scène die me de weg toont – omdat het een scène is die me wél raakt. Op een gegeven moment wordt duidelijk dat Echo de enige aanspraak is die Narcissus heeft – er is geen levende ziel, geen stoffelijk lijf met wie die iets bespreekt. “Ik ben Echo, degene die je niet zal aanraken”, zegt de bot. Narcissus zoekt veiligheid in de ontstoffelijkheid, in het annihileren van (andere) lichamen, ook al heeft die even daarvoor uitgebreid beschreven welke zorg die besteedt aan het eigen lichaam.

“Ik heb in Wild Narcissus ‘het slechte’ niet gezien of gevoeld, hoogstens in beate bewondering gestaan voor een schitterende representatie van het slechte.”

Ik besef plots dat dit het is: het gebrek aan lichaam in Wild Narcissus speelt me parten. Dat klinkt tegenstrijdig, want niets is zo uitdrukkelijk aanwezig als Narcissus/Buys’ lichaam, in al hun glorie, en toch lijkt het niet echt te zijn, het is alsof ik kijk naar een hologram. In het betekenisspel rond kwetsbaarheid wordt laag na laag afgepeld: we zien het personage Narcissus breken, de persona van Bavo Buys, maar niét de acteur. Buys’ acteren blijft ongenaakbaar, gesloten. Het is brille, het is briljant, maar ik kan er niet bij. Er zit geen opening in, geen lichaam, of toch geen aanraakbaar lichaam. Bavo Buys heeft zichzelf in deze voorstelling perfect gedigitaliseerd. Dramaturgisch klopt dat wellicht als een bus. Maar ik heb in Wild Narcissus ‘het slechte’ niet gezien of gevoeld, hoogstens in beate bewondering gestaan voor een schitterende representatie van het slechte.

“Als ik niet speel ben ik niets”, zegt Narcissus. Alleen gaat het hier niet om de kwetsbaarheid van een personage, maar om de kwetsbaarheid van het spel zelf. Buys legt in Wild Narcissus hetzelfde spel aan de dag als in Elektra Unbound en in Up Your Ass, waar het in functie stond van andermans vertelling en het schitterend zijn doel diende. Maar dit is Buys’ eigen vertelling. Zonder scheurtjes in het branievolle pantser van acteur Bavo Buys dreigt naar analogie met het personage ook het spelen te verworden tot een format, een masker. Ik kijk ernaar uit om Buys eens heel even te zien stoppen met spelen. Ook dàt gaat die ongetwijfeld briljant doen.