Een portie datingdrama blijft ons beroeren, zo blijkt nog voor aanvang van de voorstelling. Links én rechts van me in de zaal hoor ik sappige verhalen. Tot Swiping Right plotsklap begint – bam – deur dicht, licht uit. Een opzwepende piano-jingle legt de laatste babbelaars het zwijgen op en Sophie Anna Veelenturf neemt plaats aan de bank en tafel op wielen. Achter haar, duidelijk zichtbaar, hangen een jurk en kostuumvest aan een schoolbord. Korte, spitante audio-snippets maken het opzet van deze voorstelling helder. ‘Ben je links, swipe links. Ben je rechts, swipe rechts’, ‘Ik ga niet zeggen: witte man schuld van alles, maar wel van heel veel’ of ‘Ik noem dat de paradox van links: ze willen zeker geen hokjes maar wat ze doen is nog meer hokjes creëren.’ De audiofragmenten zorgen voor de eerste lachsalvo’s. 

“Aanstekelijk en met gevoel voor humor vertelt Veelenturf over haar datingverleden. Daarbij komen veel linkse ratten in beeld, maar ook drie rechtse zakken.”

Veelenturf krijgt telefoon. Max, begrafenisondernemer en haar eerste rechtse ex, hangt aan de lijn. Nadien volgen nog introducties van Noah die in de politiek werkt en Jef de consultant. Die waargebeurde gesprekken speelt Veelenturf expliciet na. Terwijl de audio loopt, lipsynct zij ostentatief haar eigen tekst. De dubbeling gaat gepaard met uitvergrote gebaren en mimiek naar haar onzichtbare want afwezige gesprekspartner. Wil ze zo vooral benadrukken dat alles gespeeld is? Met elk van haar rechtse exen blikt Veelenturf terug op hun gedeelde geschiedenis. Aanstekelijk en met gevoel voor humor vertelt ze over haar datingverleden. Daarbij komen veel linkse ratten in beeld: anarchistische schippers, muzikanten met een voorliefde voor meditatie en getatoeëerde theatertechniekers. Maar dus ook drie rechtse zakken. Liefde over politieke breuklijnen heen, werkt dat wel?

Knip en plakwerk

Om die vraag te beantwoorden verzamelde ze meer dan tachtig uur interviewmateriaal. Naast haar voormalige datingpartners komen onder anderen een professor genderstudies, drie boeren en een garnaalvisser vanop het platteland, (queer) vrienden en verschillende koppels en ex-koppels met tegengestelde politieke overtuigingen voorbij. Bij die laatsten valt op dat de vrouw vaak links stemt, de man rechts. Veelenturf duidt zelf dat wat we te zien en te horen krijgen niet zomaar de weergave is van de realiteit. Haar documentair theater blijft een montage, knip en plakwerk van de hand van een linkse meid. Net als met het lipsyncen benadrukt ze maar al te graag dat alles in scène is gezet. Maar ook van haarzelf zullen we een bewerkte versie leren kennen, of meerdere versies. Zo komt ze enerzijds over als een slimme, ontwapenende maar ook flirterige Louis Theroux die haar gesprekspartners op hun gemak stelt en ze zo vrank en vrij laat spreken. Anderzijds doet haar gegiechel en gegniffel een versie bovendrijven die speelt met het cliché van een lieflijk meisje dat niet weet hoe de wereld echt in elkaar zit. 

© Koen Broos

Die laatste versie van Veelenturf zorgt ervoor dat in Swiping Right ook problematische stellingen schijnbaar zomaar, zonder tegenreactie, passeren. Al bij de introductie van Max gebeurt dit. Deze rechtse rakker blijkt nu met een jongen samen te zijn, maar ‘Ik heb ook een schijthekel aan van die flikkers hoor’. Later, wanneer het gaat over migratie, laat de Nederlandse begrafenisondernemer zich zelfs een ‘Maar ja, eigen volk eerst’ ontvallen. ‘Hmm-mmm’, kan de snoezige Veelenturf enkel reageren. Ze illustreert zo een gekend patroon in relaties: vrouwen passen zich vaker aan dan mannen en doen dat vooral om conflict te vermijden. Dat blijkt overduidelijk in de relatie tussen rechtse Wouter en linkse Lotte. Die laatste legt zich – Veelenturf beeldt het nogal opzichtig uit – vaak neer bij de voor haar moeilijke uitspraken en meningen van haar N-VA-stemmende partner. Veelenturf kan de inschikkelijke rol van Lotte zichtbaar moeilijk aan en laat de opname op een steeds sneller tempo afspelen.

“Veel meer dan de ludieke, licht choquerende verhalen over daten met rechtse rakkers die het publiek doen lachen, zijn het de vaak subtiele (ver)houdingen binnen relaties die te denken geven: wat wil je accepteren van je partner?”

Maar ook in de relatie tussen Mon en Kafim, twee mannen met tegengestelde politieke visies, legt een van hen – opnieuw de ‘linkse wokie’ die zich identificeert als queer – zich vaker neer bij de voor hem moeilijke opvattingen van zijn partner dan vice versa. Veel meer dan de ludieke, licht choquerende verhalen over daten met rechtse rakkers die het publiek doen lachen, zijn het deze vaak subtiele (ver)houdingen binnen relaties die te denken geven: wat wil je accepteren van je partner? 

Maar waarom spoelt Veelenturf de conflictvermijdende Lotte zo expliciet door? Vindt ze de vraag te confronterend vanwege haar eigen datingverleden met rechtse jongens die het ene na het andere incorrecte statement droppen, en dat maar al te graag doen om het linkse meisje uit te dagen en te provoceren? Haar vrienden houden haar alleszins een spiegel voor. Martin, de queer tuinman en Veelenturfs vriend, zegt het treffend: ‘Een queer- of transfoob wereldbeeld vormt een directe bedreiging voor mij… Het gaat daarbij niet om medeplichtigheid, maar om inschikkelijkheid.’ Want wanneer racistische ‘Eigen volk eerst’-uitspraken of anti-queer- of anti-transideologie en -retoriek onderdeel worden van het gesprek, en dus ook van de relatie, gaat het niet meer om politieke meningsverschillen. Dan verandert de vraag van voorheen: wat kan en mag je accepteren van je partner? 

Passieve tradwife

In die optiek verschuift de rol van Veelenturf, ondertussen gekleed als tradwife, van onderzoekster naar passieve omstaander die problematisch gedrag zomaar laat gebeuren. Ze speelt zeker niet de rol van ally die zich actief inzet tegen vormen van sociale onrechtvaardigheid. Zo negeert ze dat een van haar exen van mening is dat ‘transmensen mentaal ziek zijn’ of dat het n-woord door witte mensen gebruikt mag worden wanneer mensen van kleur zelf niet aanwezig zijn.

“Verdragen we meer of te veel problematische standpunten van de mensen die ons lief zijn? Een boeiende kwestie die echter even snel verdwijnt als ze opkwam.”

De voorstelling begon met de vraag of een polarelatie, een relatie tussen mensen met verschillende politieke standpunten, mogelijk is. Meer en meer begint echter de echte kwestie op te borrelen. Met een collectieve sessie al dan niet misplaatste slogans werpt Veelenturf ons de vraag voor de voeten wat dat verschil tussen links en rechts nu eigenlijk echt betekent. Helaas wordt deze vraag niet uitgediept. Eerder stoomt Veelenturf door naar een nieuwe kwestie. Ze legt uit dat ze haar zogenaamd progressieve moeder meer verantwoordelijk houdt voor haar problematische standpunten over Gaza dan Max of Noah. Verdragen we meer of te veel problematische standpunten van de mensen die ons lief zijn? Een opnieuw boeiende kwestie die echter even snel verdwijnt als ze opkwam.

© Koen Broos

Op het einde wordt Swiping Right zo wat messy. Veelenturf wil op korte tijd nog heel wat nuances aanbrengen. Want kent alleen rechts problematische standpunten en gedrag? Zijn linkse ratten dan wél altijd even lief of zorgzaam tijdens dates? Zijn er ook mensen uit minderheden die niet reageren op problematische uitspraken? Ongetwijfeld terechte bedenkingen, maar wat Veelenturf ermee wil bereiken, blijft onduidelijk.

Het snelle, wat (over)volle einde schiet zo zijn doel voorbij. Veel relevante vragen en kwesties voelen oppervlakkig en onvoldoende uitgewerkt. Sophie Anna Veelenturf werpt een spraakmakende kwestie op en brengt die vol overtuiging op de scène, met zorg en aandacht voor haar onderzoeksmateriaal en veel gevoel voor humor. Maar de voorstelling zelf drijft te sterk op haar eclatante momenten, de soms grappige, soms licht choquerende uitspraken van rechtse zakken en sappige details uit het datingleven van Veelenturf. Het publiek smult en momenten uit de voorstelling zullen zeker over de tongen rollen. Of Swiping Right als geheel zal blijven hangen, is echter maar de vraag.

Nog tot en met 29 april 2026 op tournee. Klik hier voor de speellijst.