Princess Isatu Hassan Bangura opent de rouwceremonie van achter het spreekgestoelte. De toon is beladen, haar woorden ernstig: ‘Laten we hun namen noemen’. Als Vincent Rietveld het woord neemt kondigt hij aan hoe de avond zal verlopen. ‘Er zal ruimte zijn voor alle stadia van rouw’, stelt hij het publiek gerust.

De ernst en de grap liggen bij De Warme Winkel vrijwel altijd in elkaars verlengde. Het gezelschap staat bekend om hun provocatieve en humoristische voorstellingen, waarin, als het even kan, bezoekers gewezen worden op hun eigen hypocrisie en dogma’s. Wanneer Vincent Rietveld na de openingswoorden begint met het oplezen van de namen van tientallen uitgestorven diersoorten, wordt het publiek al direct op de proef gesteld. De ene naam is nog wonderlijker dan de andere. Het levert een Toon-Hermans-achtige absurditeit op waar het publiek zich geen raad mee lijkt te weten. ‘Méént hij dit nou?’.

De klimaatcatastrofe en de zesde massa-extinctie vormen alle langere tijd een belangrijk aanknopingspunt voor voorstellingen van De Warme Winkel. Eerder maakte Rietveld een klimaat-trilogie waarin hij drie mogelijke oplossingen voor overbevolking onderzocht (Vincent Rietveld gaat voor een Louis d’Or (2019) over ‘excellentie’, Afscheidstournee (2020) over ‘ascese’ en Met voorbedachte rade (2022) over ‘moord’). Afgelopen zomer stond het gezelschap samen met Asko|Schönberg en Touki Delphine in het Amsterdamse Bostheater met Het Zomeroffer. Een voorstelling waarin op spectaculaire wijze afscheid werd genomen van het fossiele tijdperk: iedere avond stond in het teken van het offeren (lees: vernietigen) van een auto van iemand uit het publiek.

“In deze nieuwste voorstelling van De Warme Winkel lijken ludieke oplossingen en provocaties plaats te maken voor een nieuwe emotie: rouw.”

Maar in deze nieuwste voorstelling van De Warme Winkel lijken ludieke oplossingen en provocaties plaats te maken voor een nieuwe emotie: rouw. En daar lijkt dan ook alle reden toe te zijn. Alles lijkt er op te wijzen dat het niet gaat lukken het tij op tijd te keren, en misschien is het wel al te laat. In 2024 doorbrak de wereld voor het eerst de anderhalve graad opwarming. En de huidige wereldwijde politieke verschuivingen geven weinig aanknopingspunten voor hoop op enige verbetering.

In het licht van de catastrofes van de 20e-eeuw werd er kunst gemaakt die geen poging meer deed om op een discursief niveau begrijpelijk te zijn. Denk aan de dadaïsten van na de Eerste Wereldoorlog en de absurdisten van na de Tweede Wereldoorlog. Twee generaties kunstenaars die met stomheid waren geslagen. Misschien is het dus geen toeval dat de witte gewaden van Princess en Vincent mij deden denken aan het kostuum van Dada-pionier Hugo Ball bij zijn optredens in Cabaret Voltaire.

A Beauteous Evening, Calm and Free is een ‘typische’ De Warme Winkel voorstelling in de zin dat ze ontregelt. Maar de ontregeling vindt deze keer plaats op een ander niveau. Waar voorstellingen van De Warme Winkel eerder nog bekend stonden om provocatieve en ludieke benaderingen van het klimaatprobleem, het woningtekort, de theaterwereld of het menselijk tekort, lijken de makers nu de absurditeit van de verwoesting recht in de bek te willen kijken. Wie komt voor wat humor om te pijn te verlichten, zal mogelijk bedrogen uitkomen. In het begin van de voorstelling lijken de acts nog op een pastiche van herdenkingskitsch, maar naarmate de voorstelling vordert wordt het werk steeds ongrijpbaarder, en de toon grimmiger.

Ongetwijfeld is de inbreng Princess Isatu Hassan Bangura bepalend geweest voor het tot stand komen van die vorm. Zij brak in 2023 door met haar solovoorstellling Great Apes Of The West Coast waarvoor ze in 2024 een Theo d’Or voor de meest grensverleggende podiumprestatie won. Haar werk kenmerkt zich door ritualistische performances, deels voortkomend vanuit haar Siera Leoonse achtergrond. Ze is een ongekend krachtige verschijning op het toneel. Zowel met haar taal, als met haar beklemmende performances. De zweem van ironie die altijd rondom Vincent Rietveld hangt, ontbreekt bij Princess Isatu Hassan Bangura. Ze is in staat om je deelgenoot te maken van een doorvoelde pijn en woede, zonder dat je het gevoel hebt belazerd te worden.

De samenwerking van Rietveld en Isatu Hassan Bangura levert een prachtig spanningsveld op. Door de inbreng van Princess wordt de ‘klassieke’ tegendraadsheid van De Warme Winkel, die draait om slimme vondsten en ironische distantie, bevraagd. De voorstelling laat de kijker zien welke vorm kunstenaars kunnen geven aan de catastrofes van de 21e eeuw. Een vertaling van Wordsworth’s gedicht Ode: Intimations of Immortality  klinkt in deze voorstelling niet meer als romantische kitsch, maar als een gloedvol protestlied.

Maar de klimaatcatastrofe en massa-extinctie zijn niet de enige rampen die de context van deze voorstelling vormen. Wie wil begrijpen waarom De Warme Winkel nu een voorstelling over rouw maakt, moet ook bijgepraat worden over de aardverschuiving die afgelopen zomer heeft plaatsgevonden in het Nederlandse theaterlandschap. Op 3 juli 2024 werden de toekenningen van het Fonds Podiumkunsten bekendgemaakt. Onder meer werd bekend dat De Warme Winkel haar meerjarige subsidie verliest. De aanvraag van zeven ton (€700.000) subsidie was wel positief beoordeeld, maar het geld was op; het gezelschap viel onder de zogenaamde ‘zaaglijn’. Van de beoogde miljoen euro aan subsidie, bleef er nog drie ton (€300.000) over.

© Sofie Knijff

© Sofie Knijff

© Sofie Knijff

De besluiten van FPK hebben in de Nederlandse theaterwereld voor veel opschudding gezorgd. Er is kritiek op de manier waarop de besluitvorming tot stand kwam. Er werd enkel gekeken naar de plannen die op papier stonden, en niet naar de ‘behaalde resultaten’ in het verleden. Dries Verhoeven schreef hierover een vurig pleidooi in de Theaterkrant.

Samen met De Warme Winkel verloor 42% van de gezelschappen hun meerjarige subsidie. Daaronder zitten gezelschappen als Wunderbaum, Orkater, Bambie, ’t Barre Land en BOG. Hun voortbestaan staat op de tocht. Voor (jonge) makers die wel subsidie kregen bleef een wrange nasmaak achter, want de boodschap is duidelijk: zelfs als je één van de meest relevante gezelschappen van het land bent en internationaal succes boekt, kun je zonder pardon in de volgende ronde gewoon weer je subsidie verliezen.

Voor De Warme Winkel betekent dit dat ze vrijwel al hun vaste medewerkers hebben moeten ontslaan, en dat grote producties als Het Zomeroffer simpelweg niet meer gemaakt zouden kunnen worden. Een week na de bekendmaking van de besluiten was Vincent Rietveld te gast bij radioprogramma Nooit Meer Slapen. Zijn reactie was toen ontgoocheld en kwaad, hij noemde de besluiten “schandalig”. ‘We stonden in bloei, maar dit is gewoon het einde’. Deze ramp voor het gezelschap wordt in In a Beauteous Evening niet benoemd, maar aan alles is duidelijk dat deze voorstelling is gemaakt door een gezelschap dat een klap heeft gekregen die nog altijd nadreunt.

Vlak voor het einde nodigen Vincent en Princess ons uit om een toast uit te brengen op het in Nederland verdwenen Donker Pimpernelblauwtje. Een blauw vlindertje dat twee vrij eenvoudige behoeften had: de aanwezigheid van de Pimpernelbloem, en die van steekmieren. De intensieve landbouw versnipperden het leefgebied van het donker pimpernelblauwtje en de vlinder was bijna overal verdwenen. Er was nog één plek in Nederland waar het diertje voorkwam: in de berm van de N274 in Limburg. Door een beleidsfoutje, of een overijverige groen-onderhouder, werd de berm in 2020 weggemaaid. In 2023 was er geen spoor meer van het Donker pimpernelblauwtje te vinden.

In februari en maart op tournee door Nederland en op 26/02 en 27/02 te zien in Monty (Antwerpen).