Circus wordt steeds minder spectaculair – niet tot genoegen van iedereen. Net zoals in de andere podiumkunsten ligt ook binnen het hedendaagse circus vandaag de verhouding met het publiek mee onder de artistieke loep. Waar die relatie vroeger duidelijk afgebakend was – de circusartiest doet gevaarlijke trucs, de toeschouwer kijkt en zegt ‘Oooh!’ – zoeken verschillende compagnieën vandaag naar mogelijkheden om hun publiek sterker of anders bij hun voorstellingen te betrekken. Zie, alleen al op het Gentse zomerfestival MiraMiro: Hugs & Handshakes van THERE THERE Company, TOUT VA HYPER BIEN van Collectif Mallunés en dus zeker ook 60 degrees of separation van Camille Paycha. Maar hoe maak je een technische discipline als circus écht interactief, zonder dat dat levensgevaarlijk wordt? Door de focus te verschuiven van gevaar naar verbinding en plezier, en daarmee de hooggespannen ‘Oooh!’-verwachtingen van sommige toeschouwers te doorkruisen. 

De relatie met het publiek wordt bepaald door de setting ​​– de fysieke ruimte waarin doeners en kijkers zich samen bevinden – en dus bewegen Paycha en co-performer Sofie Anny Nicea Velghe zich zestig minuten lang binnen een ‘fluïde’ speelvlak. Twee strakgespannen witte zeildoeken bepalen de uiterste grenzen van de ruimte, daarbinnen staat een schijnbaar willekeurig rommeltje van verrijdbare houten bankjes waarop enkele toeschouwers kunnen gaan zitten (de meerderheid staat recht, verspreid in de ruimte) en een rijdend platform met daarop drumster Engel Peet. Paycha en Velghe zullen deze ‘meubelstukken’ voortdurend in beweging brengen en zo het speelvlak vergroten, verkleinen, verbouwen – waardoor ook het publiek zich noodgedwongen steeds opnieuw verplaatst, andere constellaties aanneemt. Met een grote, uitnodigende glimlach wurmen de twee zich telkens weer door de mensen heen; geen ogenblik geven ze ons de kans om te verstenen tot een passief blok kijkers. We moeten even alert blijven als zij. 

“De basisdynamiek van 60 degrees of separation: de spanning die ontstaat door de verbinding tussen lichamen die elkaar nodig hebben, die elkaar genoeg stutten om er de zwaartekracht mee te trotseren. Of: hoe schijnbaar technische circustrucs altijd ook geladen zijn met waarden als vertrouwen en solidariteit.”

60 degrees of separation begint onder opzwepend gedrum van Peet met een eenvoudig handgebaar: Paycha en Velghe zoeken elkaar op, geven elkaar een handshake en leunen dan rustig achteruit, elkaar zo in evenwicht houdend in een hoek van ongeveer 60 graden. Ze hebben elkaar nodig als contragewicht – lost de een, dan valt de ander om. Het is de basisdynamiek van 60 degrees: de spanning die ontstaat door de verbinding tussen lichamen die elkaar nodig hebben, die elkaar genoeg stutten om er de zwaartekracht mee te trotseren. Of: hoe schijnbaar technische circustrucs altijd ook geladen zijn met waarden als vertrouwen en solidariteit. Wanneer een toeschouwer wordt uitgekozen om als derde ‘steunpilaar’ in het spel te komen, wordt duidelijk hoe Paycha deze ‘sectorinterne’ afspraak – circusartiesten moeten elkaar àltijd blindelings vertrouwen – openbreekt en durft uitbesteden aan ‘derden’, aan niet-geschoolde, willekeurige medemensen. Mensen aan wie je als artiest dan wel niet je leven toevertrouwt, maar wel het slagen van je evenwichtsspel. Wonderlijk hoe elke toeschouwer, zonder uitzondering, dat vertrouwen retourneert. Een ontwapenende glimlach van Paycha of Velghe, een uitgestoken hand, en voilà: de een na de andere kijker transformeert tot circusartiest, wordt mee verantwoordelijk gemaakt voor het slagen van de voorstelling. Een hoofdknikje en opnieuw die glimlach vormen hun bedanking. 

“Het merendeel van de tijd blijft 60 degrees doordrongen van een aangename rust, een volstrekte ontspanning, een haastloze precisie.”

Ook wanneer Paycha, afgestudeerd aan de circushogeschool in Tilburg in aereal straps, de uit de nok neerhangende strap grijpt, wordt 60 degrees maar een klein graadje spectaculairder. Met behulp van Velghe en een toeschouwer als contragewicht komt ze van de grond, gaat zweven, tekent figuren in de lucht en landt vervolgens weer zachtjes op haar voeten. Indrukwekkend zonder meer, maar voor een publiek dat de laatste jaren in Vlaanderen verwend werd met heel wat hoogwaardige circusvoorstellingen zal dit geen ‘Oooh’-ervaring zijn. Een paar keer versnelt het tempo van dit spel en dan rennen Paycha en Velghe sneller heen en weer over het speelvlak, zwevend en vliegend aan de strap, aangevoerd door de drums van Peet. Het merendeel van de tijd echter blijft 60 degrees doordrongen van een aangename rust, een volstrekte ontspanning, een haastloze precisie. 

© Ilse Philips

© Ilse Philips

© Ilse Philips

© Ilse Philips

© Ilse Philips

Een vreemde gedachte misschien, maar 60 degrees lijkt in zeker opzicht te doen met circus wat Rosas deed met dans: de alledaagsheid van eenvoudige handelingen – een handdruk, een arm om een schouder – uitlichten en die naadloos laten overvloeien in dansfrases, of, in dit geval, luchtacrobatie. Alsof de wereld van het circus en de ‘echte’ wereld eigenlijk niet zo ver van elkaar af liggen. In een ontroerend slotritueel nodigen Paycha en Velghe verschillende toeschouwers uit om met hen een kort duet te dansen van handshakes en pirouettes – ontroerend is niet het duet, maar de vanzelfsprekendheid waarmee elke toeschouwer de uitgestoken hand aanvaardt. Een eenvoudig gebaar dat in het echte leven zelden nog zo reflexmatig wordt beantwoord. Niet op micro-niveau (sommige mensen zijn post-corona nog steeds vies van elkaar) en al helemaal niet op macroniveau, waar een volk in genocidale doodsnood al meer dan een jaar de hand uitsteekt, en er nog steeds geen helpende hand toeschiet. 

Dit is in wezen waar 60 degrees over gaat: de mogelijkheid van solidariteit, het verlangen naar nabijheid tussen mensen, àlle mensen. Wanneer Paycha en Velghe in het prachtige lichtontwerp van Michiel Soete uiteindelijk naast elkaar zitten en vanuit een paarse nacht samen de zon zien opkomen, blijven niet die enkele indrukwekkende momenten van luchtacrobatie bij, maar wel die uitgestoken hand: wat een fundamenteel gebaar, in zo’n afschuwelijke wereld.

Nog tot 14 november 2025 op tournee. Klik hier voor de speellijst.