De meidoorn (Crataegus) — die ook wel doornboom, hagedoorn of stekelboom wordt genoemd — is een van de meest betoverende, spirituele en seksuele bomen van al onze inheemse soorten. De naam meidoorn komt van het Angelsaksische woord ‘haagdoorn’, dat verwijst naar het gebruik van de plant als borderplant. Boeren gebruikten meidoorn in hun heggen om hun gewassen of vee te beschermen tegen rondvliegende heksen en sommigen geloofden dat een boerderij extra goed zou gedijen als deze omringd was door meidoorn of als er struiken in het veld stonden.

Historisch gezien markeerde de bloei van de meidoornboom het begin van Beltane, het Keltische vuurfestival, dat vandaag de dag nog altijd gevierd wordt op 1 mei. De magische meidoorn zou als portaal fungeren, als een opening tussen de menselijke wereld en het schimmenrijk. Tijdens Beltane is de sluier tussen deze twee werelden op zijn dunst, wat betekent dat het gemakkelijker zou zijn om contact te maken met onze voorouders. Beltane begon op de vooravond van May Day (1 mei dus) en was een wilde en ongeremde viering van een nieuw seizoen, van vruchtbaarheid — en van de samensmelting tussen de godin Flora (de meikoningin) en de Groene Man (de meikoning).

Maar de eeuwenoude wortels van Beltane zijn in werkelijkheid alledaagser en lijken vooral met koeien te maken te hebben. We reizen ongeveer 6.000 jaar terug in de tijd, toen de jager-verzamelaars zich in Noord-Europa begonnen te vestigen en de landbouw zich langzamerhand over heel het continent verspreidde. Met deze levensstijlverandering kwam er een nieuwe focus op het in kaart brengen van de seizoenen, om zo de landbouwactiviteiten te kunnen reguleren. Dit was overigens niks nieuws. Van China tot Mesopotamië ontwikkelden vroege agrariërs millennialang regionale landbouwkalenders, vaak gebaseerd op de bewegingen van de zon en de maan. Ook de boeren die op de Britse eilanden woonden, ontwikkelden zo’n systeem.

Tegenwoordig wordt dat systeem de Keltische kalender genoemd, ook al dateert deze van vóór de komst van de Kelten. De vier kwartdagen zijn samen met de zonnewendes en de equinoxen de meest prominente data in de Keltische kalender. Elke kwartdag vindt plaats halverwege tussen een zonnewende en een equinox. De kwartdag die we het best kennen, komt tussen de herfstequinox en de winterzonnewende: Samhuinn (spreek uit: sah-win, bij ons beter bekend als Halloween). Imbolc, de kwartdag tussen de winterzonnewende en de lente-equinox, markeerde het begin van het lammerseizoen. En Lughnasadh was het begin van de oogsttijd. Maar voor de vroege bewoners van de Britse eilanden was de belangrijkste kwartdag van de oude agrarische kalender niet Imbolc, Lughnasadh of Samhuinn. Het was Beltane: de kwartdag tussen de lente-equinox en de zomerzonnewende die, astronomisch gezien, elk jaar varieert, maar meestal rond 5 of 6 mei valt (en dus niet per se op 1 mei) en die tevens het begin van het meidoornseizoen inluidt.

Volgens dichter en schrijver Patricia Monaghan¹ was Beltane in wezen een landbouwfestival en markeerde het de tijd waarin vee van beschutte winterlocaties naar buiten werd gedreven, naar zomerweides vol vers gras. Ze merkt ook op dat de beroemde vuren van Beltane, die nu vaak worden geassocieerd met de groeiende kracht van de zon en ons moeten zuiveren van de donkere wintermaanden, ‘misschien gewoon zijn ontstaan door de noodzaak om kreupelhout af te branden voordat de velden en weilanden in gebruik werden genomen’.

Alle andere elementen, met name de wellustige rituelen rond vruchtbaarheid en eenwording, zijn waarschijnlijk later aan de vieringen toegevoegd. Het feesten tijdens Beltane zou simpelweg een veel te grote luxe zijn geweest voor de vroege agrariërs, wier belangrijkste zorgen de praktische aspecten van de voedselproductie waren.

Had je goed geboerd, dan zou je vorige maand uitbundig Lughnasadh hebben gevierd en plukte je met goed geluk de vruchten van een overvloedig seizoen. En ook al is het nu september, er zijn nog planten waarvan de aanlokkelijke vruchtlichamen wachten om geoost te worden. Zo zijn de stampers in de bloemen van de meidoorn gezwollen tot wulpse bessen, die met hun hartversterkende kwaliteiten de basis vormen voor onderstaand brouwsel: een kruidige ketchup in de aanloop naar Samhuinn.

© Nora Ramakers

Recept voor meidoornketchup
Voor dit recept heb je een zeef of een kaasdoek nodig.

Ingrediënten

190 gram meidoornbessen
180 gram verse tomaten, gesneden
115 gram appelciderazijn
118 ml water
125 gram gestoofde appel of appelsaus
zout en peper naar smaak
1tl ahornsiroop of honing (of meer als je van extra zoet houdt) 1tl gerookte paprika*

*voor een extra herfstige combinatie kun je experimenteren met specerijen en bijvoorbeeld kardemom, kaneel, allspice en/of nootmuskaat toevoegen

Bereiding

Ga eropuit en pluk je meidoornbessen in het wild. Je kunt de bladeren en takjes verzamelen om een herfststukje te maken, maar je kunt ook alleen de bessen plukken.

Als je hier en daar wat takken en blaadjes hebt meegenomen, moet je de bessen thuis eerst van de stelen verwijderen. Vervolgens was je de bessen en doe je ze samen met de gehakte tomaten in een grote sauspan of kookketel. Voeg het water en de appelcider-azijn toe en breng aan de kook. Laat ongeveer 30 minuten sudderen. Als je ziet dat de schil van de bessen zacht en gespleten is, heeft het mengsel lang genoeg gekookt.

Haal de pan van het vuur en laat afkoelen. Daarna verwijder je de pitten door het geheel van het mengsel in je kaasdoek te gieten en de brijachtige vloeistof in een steelpannetje te zeven. Het is belangrijk dat je de tijd neemt om het wat dikkere, vlezige deel van de brij goed uit te knijpen.

Als je alles in je steelpannetje hebt gezeefd, voeg je de gestoofde appel en de specerijen toe. Verwarm zachtjes en laat nog ca. 10 minuten sudderen tot het mengsel stroperig wordt.

Haal van het vuur en roer de ahornsiroop of honing erdoor om het mengsel te zoeten. Als je een wat zuurdere versie wilt, kun je in plaats van zoetstof ook kleine scheutjes appelciderazijn toevoegen. Voeg vervolgens zout en peper toe naar smaak.

Als je tevreden bent met de smaak, giet je de verse ketchup in een gesteriliseerde fles. Je kunt de ketchup tot een paar weken gekoeld bewaren. Als je hem langer wilt bewaren, kun je het recept ook vermenigvuldigen en kleine hoeveelheden invriezen.

May your heart be strong!