(c) Tom Cornille

Ciska Hoet

Leestijd 3 — 6 minuten

Het Pentaccordeon – Studio Orka

Ode aan de empathie

Een voorstelling vol corona-mopjes die deze zomer afgelast werd omwille van het virus: mocht het niet zo treurig zijn, dan zou je het haast ironisch kunnen noemen. Gelukkig krijgt Het Pentaccordeon van Studio Orka nu een welverdiende tweede kans tijdens het heropgestarte Zomer van Antwerpen.

Warme familiebanden, een vleugje magie, veel verbeelding, een ingenieus bouwsel en een schare simpele mopjes: Het Pentaccordeon draagt onmiskenbaar het Orka-stempel. Al gaat het dit keer om een opvallend sobere productie.

Dat geldt zowel voor de plot als voor het decor. Opgesteld vlakbij een Schelde-dok in Antwerpen staat verteller Emma (Ilse De Koe) in een open ruimte die het midden houdt tussen een rommelzolder en een ouderwets biologie-klaslokaal. Ze legt uit dat ze samen met haar broer Knut (Greg Timmermans) iets wil doen voor hun grootmoeder die in een rust- en verzorgingstehuis zit. Ze willen een ode brengen aan hun overgrootvader, de geniale bioloog Oscar. De spullen rondom Emma – allerlei memorabilia die verwijzen naar de zee – waren zijn eigendom. Broer en zus hebben op basis van zijn collectie een verrassing voor hun grootmoeder in elkaar geknutseld.

Dat opzet is op het eerste zicht vooral een aanleiding om enkele vertederend-grappige personages te introduceren naast een bescheiden intrige. De sociaal onhandige maar slimme wetenschapper Knut wil het bezoek van oma uitstellen omdat haar gezondheid niet goed genoeg zou zijn. Emma daarentegen spreekt – onder andere via Facetime – achter de rug van Knut met haar oma af dat die laatste uit het rusthuis moet wegvluchten. Emma wil immers dat oma de verrassing te zien krijgt voor het te laat is. Het hoeft geen betoog dat dit enkele koddige momenten oplevert, niet in het minste dankzij Tania Van der Sanden die als kranige oma-in-rolstoel een glansrol neerzet. Zo wordt er niet alleen coronaproof gegroet met elleboog- en voetshakes, ze spreekt haar ruziënde kleinkinderen ook kordaat toe door afgemeten te zeggen dat ze het goed moeten maken. Dat er tussendoor ook nog een hoogsensitieve mossel en een haai met slaapproblemen de revue passeren, is Orka pur sang.

Op het moment dat je je bedenkt dat het desondanks allemaal een tikkeltje licht weegt, neemt de voorstelling een politieke wending. Oscar blijkt immers een oorlogsheld. En wat voor één. Op basis van een liedje van zijn negenjarige dochter (inderdaad, de oma in de rolstoel) ontwikkelde hij tijdens de oorlog immers een instrument om de zee tot bedaren te brengen: de melodie wiegt zowel de golven als al het leven onder water in slaap. Doordat de bioloog het zogenaamde pentaccordeon in het midden van de Noordzee liet spelen, konden gedurende drie dagen niet alleen zijn dochter maar ook honderden mensen de zee veilig oversteken om in Engeland een beter onderkomen te vinden. Helaas bombardeerden de Duitsers het instrument uiteindelijk. Oscar liet daarbij het leven. De verwijzing naar de hedendaagse vluchtelingencrisis mag duidelijk zijn.

De voorstelling komt tot een apotheose als het publiek de tribunes uit en de kade op wordt geleid. Daar blijkt immers een nieuw pentaccordeon te staan, nagebouwd door Knut op basis van een maquette. Ondanks het initiële ogenschijnlijk sober decor, komt Orka dus toch met technisch vernuft op de proppen. En daarmee grijpen ze recht naar de keel. Oma kijkt ontroerd toe hoe het instrument in gang wordt gezet door enkele vrijwilligers uit het publiek. Tegen de achtergrond van de haven komt een kleine fanfare op om de klanken te ondersteunen. Enkel wie echt hardvochtig is, slaagt erin om onbewogen te blijven.

Met Het Pentaccordeon toont Orka aan dat het gezelschap zelfs met een eenvoudig verhaal aan iets wezenlijks kan raken. Bescheiden en toch grootst levert deze voorstelling zowel een ode aan de verbeelding als aan de empathie.

Je leest onze artikels gratis omdat we geloven in vrije, kwalitatieve, inclusieve kunstkritiek. Als we dat willen blijven bieden in de toekomst, hebben we ook jouw steun nodig! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#161

15.09.2020

14.12.2020

Ciska Hoet

Theaterwetenschapper Ciska Hoet is directeur van RoSa, kenniscentrum voor gender en feminisme. Daarnaast is ze freelance-cultuurjournalist bij onder meer De Morgen. Ze maakt deel uit van de kleine redactie van Etcetera.