Groenten uit Balen

KFD

Leestijd 4 — 7 minuten

Groenten uit Balen

Groenten uit Balen, het theaterstuk van Walter van den Broeck, werd op 8 januari 1972, veertig jaar geleden, gecreëerd door het Brussels Kamertoneel in een regie van Johan Van der Bracht en Wim Meeuwissen. Scenarist Guido Van Meir en regisseur Van Mechelen hebben het toneelstuk – dat zich enkel in de huiskamer van de familie Debruycker afspeelt – op overtuigende manier ‘opengewerkt’ voor de film.

De acteurs waren Jos Simons, Arnold Willems, Joanna Geldhof, Annelies Vaes en Johan Van Lierde. Daarna is het stuk ontelbare keren opgevoerd in alle uithoeken van het land. Het staat nog geregeld op de affiche. Toen van den Broeck aan regisseur Frank Van Mechelen voorstelde om er een film van te maken, kon deze zonder probleem een amateurvoorstelling gaan bekijken in Lier.

Groenten uit Balen vertelt de wederwaardigheden van het gezin Debruycker tijdens de staking van 1971 in de zinkfabriek Vieille Montagne in Balen-Wezel. Het gezin woont in een kleine woning in de cité, vlakbij de fabriek. Dochter Germaine Debruycker (Evelien Bosmans) is achttien. Ze heeft een job als kassierster in de gb van Mol. Haar vader Jan Debruycker (Stany Crets) is de kostwinner van het gezin en werkt als arbeider voor Vieille Montagne. Op 8 januari 1971 breekt daar een wilde staking uit om een hoger uurloon te eisen. Het gezin valt zonder inkomen. Dat creëert heel wat spanningen, te meer omdat Germaine zwanger blijkt te zijn van een van de maoïstische studentjes (Bart Hollanders) die de stakers komen ondersteunen.

Scenarist Guido Van Meir en regisseur Van Mechelen hebben het toneelstuk – dat zich enkel in de huiskamer van de familie Debruycker afspeelt – op overtuigende manier ‘opengewerkt’ voor de film. Wat in het stuk alleen verteld wordt, wordt nu ook getoond. De opnames hadden plaats op en rond de authentieke brug naar de fabriek uit 1910 (vandaag Nyrstar) in Balen-Wezel. Politicus Jef Sleeckx, indertijd nauw betrokken bij de staking, werd gevraagd als historisch adviseur. Schrijver Walter van den Broeck en zijn zoon Stefan – voorzien van bakkebaarden – spelen een kleine gastrol.

Het lijkt vandaag een beetje vreemd om een film te maken over het ‘naïeve’ engagement van de vroege jaren zeventig. (Te meer omdat van den Broeck tien jaar na Groenten uit Balen een vervolg schreef waarin hij het naïeve idealisme van het eerste stuk ondergraaft). Toch moest het toneelstuk niet ingrijpend geactualiseerd worden voor de film. Het blijvend succes van Groenten uit Balen heeft er veel mee te maken dat het stuk twee verhalen tegelijk vertelt. Enerzijds is er de staking waarbij de familie Debruycker de speelbal is van het gebeuren. Anderzijds is er het verhaal van Germaine die zich losmaakt uit het familiale en dorpsverband om haar eigen weg te kiezen.

In 1983 werd een opvoering van Groenten uit Balen door de toenmalige brt uitgezonden met Annelies Vaes, Jos Simons, Willy Van Heesvelde, Arnold Willems, Suzanne Juchtmans en Hans Royaards in een regie van Luc Segers en Jaak Vissenaken. Het zou interessant zijn om die versie te vergelijken met de film (en met eventuele vroegere registraties van opvoeringen van het stuk). Volgens van den Broeck (in een interview met de regionale zender atv) is het stuk de voorbije veertig jaar op twee manieren geënsceneerd: ofwel met de nadruk op de staking, ofwel met de nadruk op de zwangerschap van Germaine. Dat laatste verhaal krijgt ‘in goede tijden’ steevast de voorkeur, aldus van den Broeck.

Regisseur Frank Van Mechelen begon in 2006 – in economisch goede tijden – aan het project. En dus is inderdaad niet de staking, maar Germaine de centrale figuur van de film. ‘De staking is uiteraard belangrijk en heeft ook invloed op dat hoofdpersonage. Maar de staking komt niet op de eerste plaats’, aldus Van Mechelen in een interview met deredactie.be. De staking vormt – met de indrukwekkende brug van Vieille Montagne als symbool – niet meer dan de achtergrond voor de film. Germaines zelfbevrijding is het centrale gegeven. Zij wil weg uit de cité van Balen en wil een ander, beter leven leiden dan haar ouders. Ze besluit een ongehuwde en alleenstaande moeder te blijven, tenminste zolang haar studentje niet afgestudeerd is.

Evelien Bosmans zit de rol van Germaine als gegoten, net zoals de sixties kleedjes waarmee ze mag pronken dat doen. Ze is heel overtuigend als het emotionele centrum van Groenten uit Balen. Ook de andere acteerprestaties zijn voortreffelijk, met Stany Crets als de vader, Tiny Bertels als de moeder en Lucas Van den Eynde als de nobele stakingsleider. Regisseur Frank Van Mechelen levert als vanouds voortreffelijk vakwerk af. Toch is Groenten uit Balen ondanks die kwaliteiten een minder dwingende film geworden dan bijvoorbeeld Rundskop. Wat aan Groenten uit Balen ontbreekt, is wat Rundskop – de film – in overvloed heeft: ballen. Of eleganter uitgedrukt: urgentie en overtuiging.

Dat heeft er vooral mee te maken dat het verhaal van Germaine voorspelbaar is, een maatschappelijke evidentie zelfs. Wanneer ze aan het slot van de film voor zelfstandigheid kiest, weten wij dat ze zal slagen. Wij – de toeschouwers – leven immers in dat andere, betere leven waarnaar zij nog op zoek is. Haar verhaal is het verhaal van de verburgerlijking van Vlaanderen gedurende de voorbije veertig jaar. Een Vlaanderen waarin de zelfbevrijding van vrouwen nog wel, maar wilde stakingen absoluut niet meer ‘actueel’ zijn. Een Vlaanderen waarin de arbeidersklasse flink aan belang heeft ingeboet. Een Vlaanderen waarin wij, om de terminologie van de stakers van weleer te gebruiken, allemaal ‘bazenpoepers’ zijn geworden.

Voor de bioscoopgangers van vandaag is de staking uit Groenten uit Balen niet meer dan een exotisch ‘fait divers’ uit een ver verleden. Een stukje prehistorie dat de welvaart van vandaag voorafgaat, een lang omgeslagen pagina. Je zou zelfs kunnen argumenteren dat de film een handje toesteekt om die pagina definitief om te slaan. En dat hij zo het naïeve, geëngageerde toneelstuk van Walter van den Broeck uit 1972 definitief begraaft. Maar of dat terecht is? Misschien moet Groenten uit Balen maar eens dringend écht geactualiseerd worden. Met illegale migranten in de hoofdrol bijvoorbeeld.

Regie en scenario: Frank Van Mechelen en Guido Van Meir. Vertolking: Evelien Bosmans, Stany Crets, Lucas Van den Eynde, Tiny Bertels, Clara Cleymans, Axel Daeseleire.

verschenen in Etcetera 128 (maart 2012)

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

varia
Leestijd 4 — 7 minuten

#131

15.12.2012

14.03.2013

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!