Echo’s van de bergen – BRONKS & Farnoosh Khodadadeh

Een berg van gemis

In Echo’s van de bergen brengen BRONKS en zangeres Farnoosh Khodadadeh haar persoonlijke verhaal op scène. Geregisseerd door Joris Van den Brande en met twee muzikanten en een illustrator aan haar zijde slaagt Khodadadeh erin om van haar kinderlijke kijk op een harde wereld een rijke, verbeeldingsvolle voorstelling te maken.

‘Ik ben Farnoosh. Ik nodig je uit in mijn kamer. Ik hou van mijn kamer.’ Echo’s van de bergen begint met een zachte uitnodiging door Farnoosh Khodadadeh. Ze is zangeres, muzikante en onze gids door deze voorstelling over haar jeugd in Iran. Met een sterrenhemel van lichtjes in de rug, twee traditionele Iraanse raamtrommels (‘daf’) voor zich en een Perzisch tapijt onder haar voeten, begint ze aan haar verhaal. Ze vertelt over haar kinderkamer waar de muren blauw zijn in het verlengde van de blauwe hemel. Illustrator Pieter Fannes brengt haar woorden tot leven. Aan een tafel met penselen en papier ondersteunt hij de vertelling met illustraties die getoond worden op een groot, rond vlak midden in de gloeiende sterren. Khodadadeh vertelt hoe ze vanuit het kamertje haar ‘beste vriend’ ziet.

Op het blauwe canvas verschijnt in enkele penseelstreken het hoofdpersonage uit Khodadadehs jeugd: de berg. Woord en illustratie vullen elkaar vloeiend aan en baden bovendien in een constante stroom van muziek. Shahab Azinmehr (tär, setar en tombak) en Joachim Thys (sopraansax, tenorsax en dwarsfluit) zorgen voor geanimeerde muzikale begeleiding en springen hier en daar bij als personages. Thys neemt de rol van Khodadadehs broer op zich, Azinmehr spreekt haar dan weer toe als strenge vader. In Echo’s van de bergen genieten we van een parabel die het resultaat is van een vrolijk samenspel tussen fantasierijke vertelling, kleurrijke tekeningen en levendige muziek.

Vertaalslag

De voorstelling staat in teken van Khodadadehs ervaringen als kind, die dienen als brug tussen de 45-jarige en haar jonge publiek. Ze beschrijft het veilige gevoel dat ze in haar kamer heeft, de warmte van haar ouderlijke huis en de uitdagingen van een meisje geconfronteerd met gendernormen. Khodadadeh bewandelt af en toe de dunne lijn tussen vertellen over haar jeugd en het spelen van een kind, maar trapt gelukkig nooit in de val van het karikaturale. Ze vindt steeds haar rol van verteller terug, eentje die op een bezielde manier de gevoelswereld van een jong kind weet weer te geven.

“Als echo van wat kinderen vandaag in het Midden-Oosten meemaken wordt de voorstelling snijdend actueel.”

Wanneer er plots stalen vogels over haar berg vliegen, het begin van een achtjarige oorlog – die tussen Iran en Irak (1980-1988) – kiest Khodadadeh ervoor om niet uit te wijden over de politieke details van dat conflict. “Vanaf dat ik geboren werd, tot mijn 8 jaar, was er oorlog in mijn land.” In dit donkere hoofdstuk worden bewust enkel de indrukken van haar kinderogen uitgelicht. We leven mee met de kleine Farnoosh wanneer ze mensen ziet huilen, ramen ziet breken en haar familie gedwongen wordt te verhuizen. Als echo van wat kinderen vandaag in het Midden-Oosten meemaken wordt de voorstelling snijdend actueel. Kleine scenografische ingrepen symboliseren op een slimme manier grote veranderingen voor Farnoosh: het Perzische tapijt wordt van onder haar voeten weggetrokken, de kleurrijke tekeningen – en zelfs de tekenaar – verdwijnen van het toneel.

Nu lijken de plots kille lampen eerder op vallende projectielen dan op een sterrenhemel. De combinatie van de scenografische eenvoud die de oorlog verbeeldt en het kinderperspectief maken deze passage intens aangrijpend maar ook behapbaar voor kinderen. Dan zegt Khodadadeh: “Ik mis mijn berg” en zo wordt het thema van ontheemding tastbaar voor de kinderen in de zaal. Later leert ze dat ze zelf de standvastige berg kan zijn die ze zo hard mist. Ze botst op gendervooroordelen en ontdekt dat ze geen zin heeft om zich te schikken naar wat een meisje betaamt. Trouw blijven aan zichzelf is de boodschap.

Khodadadeh weet een verhaal over een klein meisje in Iran in de jaren 1980 overtuigend te vertalen naar het hier en nu in België. Ze neemt ons mee met klank en kleur naar haar berg van gemis, maar zet ons evengoed met een vreugdevol gevoel terug thuis af. Echo’s van de bergen ontroert. Aan het einde grijpt Khodadadeh terug naar haar instrument, de daf, en laat ons dansen op de tonen van haar moed.