Milo Rau © Michael Kappeler/dpa – Bildfunk

Milo Rau

Leestijd 4 — 7 minuten

De bestorming van het Capitool: wat beter had gekund

Milo Rau, artistiek directeur van NTGent, repeteert deze weken ‘La Clemenza di Tito‘, een coproductie van Opera Vlaanderen, Grand Théâtre de Genève en Wiener Festwochen. De opera, de laatste die Mozart componeerde, handelt over een staatsgreep in het oude Rome, waarbij het Capitool in brand werd gestoken. Rau heeft in 2017 zelf een bestorming van de Reichstag in Berlijn geënsceneerd en kijkt naar de gebeurtenissen in Washington.

In 2017 liet ik bij wijze van artistieke interventie het Duitse Parlement bestormen. Om die reden wordt er naar mijn mening gevraagd wanneer een regeringsgebouw door demonstranten wordt aangevallen – dus ook na de gebeurtenissen van vorige week in Washington. Maar bij de bestorming van het Capitool is er een extra, bijna sinister aspect. Ik repeteer momenteel namelijk in Genève aan Mozarts historische opera La Clemenza di Tito. Het laatste werk van de Salzburgse componist, dat voor het eerst werd uitgevoerd ter gelegenheid van de kroning van de Oostenrijkse keizer, draait om een staatsgreep – en het hoogtepunt is effectief de bestorming van het Capitool. Dus vraag ik mij af: wat had men in Washington anders kunnen doen?

Dramaturgie. Sorry, maar het moet gezegd: meer dramatiek had de bestorming goed gedaan. Meer vuur, meer strijd, meer rook. De majestueuze trappen die naar het Capitool leiden werden choreografisch slecht benut, al ligt de schuld hiervoor bij de Amerikaanse overheid. Heel anders dan bij de BLM-demonstratie afgelopen zomer had de politie zich niet in lange strijdlinies opgesteld, maar kwam ze zelfs te laat voor de demonstratie. Hetzelfde geldt voor de teksten: er was een gebrek aan slogans die verder gingen dan de gebruikelijke beledigingen en ‘QAnon‘- of ‘Kekistan‘-vlaggen. Ook al heeft iedereen het nu over de voorbereidingen voor deze ‘coup‘ op Parler en 8kun: het was een bestorming zonder plan en zonder militante poëzie. En vanuit het oogpunt van de gevechtskunst was de aanval op het Capitool niet meer dan een publiek opstootje tijdens de uitverkoop.

Open voor interpretatie. Als kind vraag je je af: waarom kan ik mijn dromen zien terwijl ik mijn ogen gesloten heb als ik slaap? En af en toe zijn er momenten waarop je grote ogen  trekt en je toch niet kunt geloven wat er aan het gebeuren is. Zo’n moment was de bestorming van het Capitool in Washington vorige week: surreëel en echt, doeltreffend en totaal zinloos tegelijk. De beelden die daarbij ontstonden – de gehoornde sjamaan, de als viking, militant of confederaal verklede biker clubs – waren vreemd genoeg ordinair maar passen toch in de surrealistische traditie. Een goed kunstwerk is open voor interpretatie, dat leer je in de lessen kunstgeschiedenis. Wat wil de gehoornde man ons zeggen? Waarom vermengen de rednecks zich met avant-garde muzikanten als Ariel Pink of John Maus? Waarom hipsterleggings naast lederen outfits? Follow the white rabbit – maar waarheen? Er werd in Washington, om het met Luis Buñuel te zeggen, “een film gemaakt die niets symboliseert en die geen verklaringen toelaat”.

Personages en kostuums. Dit was zonder twijfel het sterkste departement bij de bestorming in Washington. In de opera is er voor de enscenering van massascènes gewoonlijk weinig tijd, hoewel dat de moeilijkste zijn: je moet een evenwicht bewaren tussen de collectieve actie en enkele bijzonder eigenzinnige karakters. In de gangen van het Capitool werden ongetwijfeld onvergetelijke beelden gemaakt van de implosie van de Amerikaanse cultuur waar het Trump-tijdperk voor staat. En ik spreek niet alleen van de nu wereldwijd beroemde trash-sjamaan Jake Angeli met zijn buffelhoorns. De storm op het Capitool was in zijn geheel genomen een dans der symbolen, een ultiem carnaval van de werkelijkheid. Extreem-rechtse, separatistische en meer vrijblijvende samenzweringsrekwisieten gingen in concurrentie met elkaar. Hillbillies verkleed als Indianen verbroederden met mondaine dandy’s in hoodies, gespierde vlaggenzwaaiers poseerden naast voorstedelijke spitsburgers die erop letten om netjes op het tapijt te blijven. Om het met Michael Moore te zeggen: “Het was de grootste ‘fuck you‘ ever.” Respect!

“Wat had men in Washington anders kunnen doen? Sorry, maar het moet gezegd: meer dramatiek had de bestorming goed gedaan.”

Hoogtepunt. Bij massabijeenkomsten, zoals dansshows, musicals of in het circus, is er een gouden regel: het maakt niet uit wat er allemaal gebeurt, zolang het einde maar adembenemend is. Je kunt de paardjes in een cirkel laten lopen, slechte clowns de piste insturen, het orkest moet niet alle noten halen en het mag eigenlijk ook allemaal te lang duren. Dat maakt niet uit: de laatste twee nummers, zeg maar de laatste vijftien minuten, bepalen met welk gevoel de toeschouwer achterblijft. En dat is het fundamentele probleem bij de performance in Washington. Hoe je in het Capitool binnengeraakt, dat was duidelijk en, ondanks de lange duur, ook spannend. Maar wat gebeurt er als je eenmaal binnen bent? Het beeld van de man die languit in Nancy Pelosi’s zetel ging hangen, alsof hij deel uitmaakte van de ultieme country club, waarbij hij in zijn neus peuterde en eindeloos selfies maakte: misschien is dat nog het meest iconische beeld van de gemiste climax. Er wordt gezegd dat leden van de stoottroepen zelfs kabelbinders bij zich hadden om onpopulaire Congresleden af te voeren. Maar kijk: het centrum van de macht was leeg. De toeschouwers kregen geen keizerskroning of zelfs geen voordracht van een nieuwe grondwet geserveerd – alleen een stortvloed aan tweets vol spelfouten.

Moraal. De dag na een mislukte revolte wordt – zoals ook blijkt uit deze tekst – de ethiek en de esthetiek van het gepeupel belachelijk gemaakt. Terwijl ernstige commentatoren van ‘heiligschennis‘ of zelfs ‘verraad‘ spreken, kun je op ironische hipsterwebsites al fake action figures van de gehoornde man kopen. Toch onthulde de actie van de Trump-aanhangers, weliswaar onopzettelijk, de vulgariteit van de macht zelf. In een ultiem Brechtiaans vervreemdingseffect toont de neuspeuteraar die zich in de bureaustoel van de Congresvoorzitter heeft genesteld, de keizerin zonder kleren. De lederen troon van Nancy Pelosi, het fraaie houten bureaumeubel, de pseudo-antieke Lodewijk XIV-esthetiek: het Capitool ziet er inderdaad plots uit als een overmaatse country club. Het toneel van de democratie lijkt, bezocht door de hoornman en zijn kompanen, enkel nog protserig en feodaal, quasi levenloos en hol. In één woord: trumpiaans. En dat is waarschijnlijk ook de moraal van het verhaal: de Amerikaanse democratie is de voorbije jaren tot in haar kern vervuild. En ja, mij lijkt ze na het vertrek van de bendes zelfs voor een lange tijd beschadigd. Waardigheid, harmonie, evenwicht: deze republikeinse deugden zijn in een storm aan leugens verloren gegaan. Oh, poor city upon the hill!

 

Vertaald uit het Duits door Kaatje De Geest.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

opinie
Leestijd 4 — 7 minuten

#162

01.12.2020

14.03.2021

Milo Rau

Milo Rau is een Zwitsere regisseur, journalist, essayist en docent. Met zijn werk ontving hij meerdere internationale prijzen. Momenteel is hij artistiek leider van NTGent.

opinie

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!