© Kurt Van der Elst

Ciska Hoet

Leestijd 4 — 7 minuten

De Aanzegster – Zuidpool

 

Zuidpool kondigde haar nieuwste boreling niet zonder ambitie aan. De Aanzegster is niet alleen een hedendaagse tragedie die uit de pen komt van succesauteur Ilja Leonard Pfeijffer. Het stuk heeft ook nog eens een vrouw als de alfa en de omega van de plot én het verhaal gaat over het brandend actuele thema #metoo. Dat ras-actrice Sofie Decleir de titelrol waarneemt, maakt de formule er extra aantrekkelijk op. Al kunnen al die ingrediënten samen niet zomaar garanderen dat de mayonaise pakt.

Mede dankzij de recente veroordeling van Hollywood-magnaat Harvey Weinstein zit de De Aanzegster in het hart van de actualiteit. Pfeijffer verdichtte haast letterlijk het verhaal van actrice Asia Argento. Zij was één van de eersten die de recente #metoo-golf in gang stak door te getuigen over het seksuele misbruik van Weinstein. In geen tijd dook ze overal op als één van de voornaamste gezichten van de beweging. Alleen werd ze niet veel later zelf verguisd door de media toen ze op haar beurt beschuldigd werd van ongewenste intimiteiten door een jonge acteur. Of haar wedervaren voldoet aan de poëticale wetten van de tragedie, is nog maar de vraag. Wel staat vast dat de mechanismen die haar in een mum van tijd wereldwijde roem en bijval opleverden, zich even snel tegen haar keerden. Nog voor je de woorden trial by media kon uitspreken, zegden Argento’s werkgevers hun contracten met haar op en heel de wereld kreeg een nietsverhullende inkijk in haar intieme leven.

Het zijn precies dat soort van processen die Pfeijffer als auteur getriggerd moeten hebben. Wie verwacht dat De Aanzegster over seksueel misbruik gaat, vergist zich immers. Pfeijfer grijpt de figuur van Argento vooral aan om een hedendaagse parabel te ontwikkelen waarin de vraag naar waarheid centraal staat. Want welke emotie is er nog echt in de wereld van de showbizz? En wat is waarheid in tijden van fake news en geënsceneerde levens op sociale media? Alle dialogen staan bol van de verwijzingen naar deze thematiek: van de openingszin (“waarheid is een rekbaar begrip”), over de reden waarom actrice Arminia Lulu met haar verhaal naar buiten wil komen (ze heeft heel haar leven rollen gespeeld en wil nu eindelijk haar ‘ware’ zelf zijn) tot de epiloog die een soort van meta-beschouwing vormt op publieksperceptie en het theater als medium.

Die dramaturgie wordt consequent doorgetrokken naar het podium. De scène bestaat uit een kleedkamer annex televisiestudio. Lees: de plek waar mensen zich opmaken om een rol te gaan spelen in combinatie met de gladde, bordkartonnen wereld van snelle talkshows met opgeklopte hosts en fake smiles. Decleir demonstreert dit nog eens extra door voortdurend van outfit te wisselen, haar kapsel te veranderen en zich te schminken en te ontschminken. Waar het ene masker afgaat, verschijnt het volgende alweer in beeld. Als kijker heb je voortdurend het raden naar wat er nu écht in haar omgaat. Zowel in haar relatie tot mannen als in haar verhouding tot de showbizz en #metoo zelf straalt ze alleen maar ambiguïteit uit. In één en dezelfde scène fluctueert ze van slachtoffer naar berekende zakenvrouw of van verliefd meisje naar een ervaren verleidster die op haar partner neerkijkt. Faut le faire.

Bovendien onderstrepen alle mannelijke bijrollen deze thematiek nog eens doordat het er voor geen van allen echt toe doet of Lulu daadwerkelijk werd aangerand. Of het nu om Lulu’s manager, haar partner, de advocaat of de talkshowhost gaat: geen van allen zijn ze geïnteresseerd in wat er precies gebeurd is tussen Aminia Lulu en Donald Krinzfield (de Weinstein in het stuk). En allemaal hebben ze daar weinig verheven motieven voor. Geld, macht en de bescherming van hun old boys network zijn belangrijker dan integriteit of zorg voor de ander. Stuk voor stuk zijn de personages vervlochten met hun zelfgecreëerde wereld van opgeklopte ego’s, gespeelde emoties en strategische communicatie.

Alleen knelt precies daar voor een deel het schoentje. Want doordat geen enkele emotie nog ‘echt’ lijkt te zijn op het podium, kan er van een doorleefd tragisch effect nauwelijks sprake zijn. Soms lijken de acteurs zelf nauwelijks te geloven in het personage dat ze neerzetten (wat overigens geen synoniem is van slecht spel). En ook al is het zeker grappig om iemand als Stijn Van Opstal eens in een atypische rol te zien van een weinig fijnzinnige simpleton, na twee uur gaan de mannelijke flat characters toch een beetje vervelen. Feit is dat De Aanzegster ondanks al het aanwezige métier vaak niet echt binnenkomt.

Wellicht moet de oorzaak daarvan gezocht worden bij de premisse die aan de tekst ten grondslag ligt. Want waarom werd er zo’n actuele en letterlijke casus aangewend om in te gaan op het thema waarheid? Of anders geformuleerd: als je het niet over seksueel grensoverschrijdend gedrag of de positie van de vrouw wil hebben (wat uiteraard prima is) waarom baseer je je dan op zo’n vers biografisch verhaal waarover al zoveel gezegd is? Uiteraard kan #metoo als materiaal dienen om het te hebben over hoe fake die hele gemediatiseerde wereld is, over hoe gek het is dat het er niet meer toe lijkt te doen dat we de ware toedracht niet kennen én over hoe ambigu we als mens uiteindelijk allemaal zijn – niet in het minste wat betreft ons seksueel gedrag. Maar door zo nauw aan te sluiten bij Argento-zaak, blijft De Aanzegster voortdurend hangen bij #metoo terwijl het dat vraagstuk juist wil ontstijgen. Het waarheids-topos gaat daardoor haast aanvoelen als een kunstgreep, of zelfs als een folietje van een filosofisch onderlegd auteur. En dat krijg je zelfs met een mooi arsenaal aan theatermakers en spelers niet rechtgetrokken.

Je leest onze artikels gratis omdat we geloven in vrije, kwalitatieve, inclusieve kunstkritiek. Als we dat willen blijven bieden in de toekomst, hebben we ook jouw steun nodig! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#159

15.12.2019

14.03.2020

Ciska Hoet

Theaterwetenschapper Ciska Hoet is directeur van RoSa, kenniscentrum voor gender en feminisme. Daarnaast is ze freelance-cultuurjournalist bij onder meer De Morgen. Ze maakt deel uit van de kleine redactie van Etcetera.