Op de binnenspeelplaats van het Klein College in Oostende staat een houten, halfronde tribune. Het speelvlak is aan de zijkanten afgezet door een reeks lichtspots en een windroos. Achteraan staat een roestig bedkader met een versleten matras. Met de school en zijn klaslokalen als achterwand, spiegelt de opstelling het renaissancistische Teatro Olimpico in Vicenza, maar dan eentje waar houten kratten en planken als decorstukken het speelveld afbakenen. Ergens achter de tribune weerklinkt een straatorgeltje. Drie acteurs in blauwe overalls en ééntje in onderbroek en een groezelig marcelleke hangen wat rond en helpen de laatste toeschouwers een laatste plekje te vinden in de overvolle tribune. 

In de openingsscène wordt meteen helder dat hertog Alexander de’Medici een corrupte, zelfingenomen mens is. Hij betaalde duizend dukaten via ‘de paljas’ Lorenzo om een meisje te regelen, in het holst van de nacht. De broer van dat meisje betrapt ze echter en dreigt het groepje aan te klagen, tot hij ontdekt dat de hertog zich onder de onherkenbare handlagers bevindt. 

Lorenzo, de paljas van Firenze, is losjes gebaseerd op het fascinerend stuk Lorenzaccio van Frans toneelschrijver Alfred Musset – die zich, net als Franse toneelschrijfster en geliefde George Sand enkele jaren voor hem – liet inspireren door de waargebeurde politieke omwentelingen in het Florence van 1537, midden in de Italiaanse renaissance. 

In de adaptatie van Compagnie Marius regeert hertog Alexander de’Medici als een tiran over Florence en drinkt en jaagt op alle meisjes die hij tegenkomt. Zijn neef, Lorenzo, wil de corrupte hertog van zijn troon stoten en doet zich verdorven voor, om zo dicht mogelijk bij de heerser te kunnen komen. Hij regelt voor de hertog feesten en meisjes, ze drinken samen hele dagen lang en smeden een resem puberale plannetjes.

Lorenzo is echter niet de enige die komaf wil maken met ‘het systeem’. Pierre Strozzi wil eerst nog zijn zus wreken, nadat die werd aangerand door de verdorven Julien Salvati. Maar wanneer deze laatstgenoemde wordt vrijgelaten door de hertog én zijn zus vergiftigd wordt, munt Pierre het ook op de hertog zelf. Lorenzo komt tot het inzicht dat hij geen spel meer speelt, maar echt verdorven geworden is. Al helemaal wanneer zijn moeder hem erop wijst dat hij niet meer studeert en leest, maar vooral slaapt en drinkt. 

Wanneer de hertog echter ook de zus van Lorenzo opeist, slaat er bij het hoofdpersonage een stop door. Door een list, weet hij de malienkolder van de hertog te ontfutselen en steekt hem neer. Maar hoewel Lorenzo de republikeinen voor zijn moord had ingelicht en opriep om alvast met de revolutie te beginnen, vertrouwt niemand hem nog en wordt de hertog door een volgende de’ Medici opgevolgd: de vijfjarige Cosimo. Lorenzo vlucht eerst nog naar Venetië, waar ook de overgebleven Strozzi wonen, maar door de prijs op zijn hoofd, wordt hij in stukken gekapt en eindigt in een bebloede emmer.

“Hoewel de moraal in het oorspronkelijke stuk van Musset is dat tirannen uiteindelijk altijd maar door tirannen worden opgevolgd, lijkt er bij de herwerking van Comp. Marius iets anders aan de hand: het gaat hier niet zozeer om de verdorvenheid van alle politieke leiders, maar om een herhaling van de geschiedenis.”

Hoewel de moraal in het oorspronkelijke stuk van Musset is dat tirannen uiteindelijk altijd maar door tirannen worden opgevolgd, lijkt er bij de herwerking van Comp. Marius iets anders aan de hand: het gaat hier niet zozeer om de verdorvenheid van alle politieke leiders, maar om een herhaling van de geschiedenis. Een heerser die het hele systeem naar zijn hand zet om de excessieve consumptie en eindeloos plezier van zijn eigen klasse verder te zetten: dat klinkt bekend in de oren.  

In een essay voor De Groene Amsterdammer, beschrijft Thijs Lijster hoe in hedendaags fascisme genot de belangrijkste inzet is in politiek. Het hele systeem wordt gebruikt, misbruikt om de buitensporig excessieve levensstijl van een bepaalde klasse verder te zetten, het volk wordt voorgelogen dat ook zij deel kunnen uitmaken van deze totaal vrije klasse, zolang je ook maar wit, mannelijk en patriottistisch genoeg bent. Dat geldt natuurlijk voor de retoriek van Trump, maar evengoed legt het gedrag van Alexander de’ Medici uit: hij pakt wat hij kan pakken, straft wat in de weg staat van zijn eigen vertier. De verwijzing naar Trump maken Comp. Marius letterlijk wanneer de nieuwe hertog Cosimo oproept om een muur te bouwen, ‘Make Florence Great Again’, of over zichzelf vertelt dat hij de beste hertog is die Florence ooit gehad heeft. 

© Quentin Lafont

© Quentin Lafont

© Quentin Lafont

© Quentin Lafont

Maar waar figuren als Trump net verhalen verbergen door ze in overdaad aan informatie te begraven, doet Lorenzo de paljas van Firenze net het omgekeerde. Hoewel het stuk meer dan twee uur duurt en de vele personages, een wat mompelende Kris van Trier en de luide kreten van de meeuwen soms alle energie vragen om aandachtig te blijven, verveelt het stuk geen moment. 

“De eindeloze bagger van populisten kan ook een bron van plezier zijn.”

Ondanks het best zware thema, verzeilt Lorenzo de paljas van Firenze niet in doemdenken, maar zet veelheid net in om hun punt te benadrukken. De eindeloze bagger van populisten kan ook een bron van plezier zijn. Zo brengt Comp. Marius een overdaad aan vertellingen, personages en prikkels door het hoge speeltempo, maar ook in de acteerstijl en in het zenuwachtig geratel van de tekst zit een gelijkenis met politiek gezever. In de hilarische moordscène moet de handlager van Lorenzo de lucht blijven vullen, en de hertog eindeloos tierend weglopen, omdat Lorenzo/Waas Gramser telkens weer de wijnflessen uit suikerglas achter de coulissen laat vallen. ‘Weer veertig euro’, zucht de hertog.

In het midden van een emotionele scène waar Lorenzo beseft dat zijn verdorvenheid hem eigenlijk ook maar een lafaard hebben gemaakt, knallen pubers treiterig vanop hun balkon op het binnenpleintje van de speelplaats platte muziek door hun installatie. In plaats van het stuk even stil te leggen, verschijnt hier plots een vertaling naar de werkelijkheid van de moraal die Comp. Marius net wil brengen met dit stuk. Verzet tegen machtsmisbruik kan makkelijk overslaan in het overnemen van dat gedrag. Waas Gramser/Lorenzo kan de tirade niet inhouden en scheldt de pubers de huid vol. Waas Gramser/Lorenzo wordt door haar tirade en de kortstondige chaos bijna even verdorven als het personage dat ze vertolkt. Maar tegelijkertijd maant haar rationelere gesprekspartner haar net aan om rustig te blijven. Je hoeft niet in de val te trappen van het zelfdestructieve oog-om-oog spel. De geïmproviseerde scène spiegelt op een vreemde manier het gesprek dat even later tussen Pierre Strozzi en zijn vader plaatsvindt: vanaf wanneer is het verantwoord om je tegen je onderdrukker te verzetten? Hoe kan je zeker zijn dat het alternatief waar je voor strijdt beter is dan het huidige bestel? En is elk verzet nuttig, ook een vanuit woede en zonder plan? Maar ook in de omarming van de chaos die de pubers veroorzaakte zit een belangrijke boodschap: het vrolijke verzet bleek te werken: de revolutie is aan de hedonist.