Iemand leest een boek. De revolutie is in aantocht. Haar doel: een goddeloze wereld, de mens-God, de wereld anders. Oh, en Stephan (Koen De Graeve) schreef een protest, maar hij weet niet meer waarover. Boze Geesten laat zich niet samenvatten als rechtlijnig narratief. Centraal staat een heldenloos generatieconflict tussen een stel getormenteerde rijkeluiskinderen die met een stevige dosis zelfgenoegzaamheid de revolutie ontketenen, en de oudere generatie, revolutionairen op rust, die het vanuit hun comfortabele fauteuils met lede ogen aanzien. Jong en oud en al wie zich daartussenin bevindt vecht voor zijn (on)geloof en ego, om te eindigen in uitgebluste stuurloosheid.

‘Onderweg naar hier vroeg ik me af wie ik zou spelen’, steekt Pjotr (Pieter Genard) van wal in maagdelijk wit, nadat Lisa (Anna De Graeve) Dasja/Maria (Lilith Pas) en Warwara (Ineke Nijssen) met indringend gezang de toon hebben gezet. Pjotr geeft uitdagend gestalte aan de zelfbewuste onzekerheid die Boze Geesten kenmerkt en die vorm krijgt in een robuuste chaos van muziekinstrumenten en stoelen. Klinken en drinken maken onmisbaar deel uit van het gebeuren. Als kers op de taart hangt midden op de bühne een gedrocht van een kroonluchter die waarschijnlijk naar beneden donderde tijdens het vorige intellectuele moordpartijtje. De scenografische keuzes getuigen niet van originaliteit in het LAZARUS-universum, maar de manier waarop de dreigende klanken van de pauken en het vurige samenspel de scène kleuren met bombastische vitaliteit maakt veel goed.

“Boze Geesten zet niet alleen de toeschouwer maar ook zichzelf voortdurend op het verkeerde been.”

Moderne beeldenstormers

Boze Geesten verbeeldt de revolutionairen als een stel moderne beeldenstormers die alles van waarde ontdoen maar tegelijkertijd de schoonheid van een boom benoemen op een manier die mij op slag verliefd maakt. ‘Alles is goed’, zegt Kirillov (Ryszard Turbiasz) terwijl hij zijn pistool laat blinken in het licht en me van dromerigheid naar nihilisme slingert. Van de bevreemdende schoonheid van een boomblad naar zelfmoord, Boze Geesten zet niet alleen de toeschouwer maar ook zichzelf voortdurend op het verkeerde been. Het gaat over de revolutie van kogels die je om de oren vliegen. Er speelt een morbide en mannelijke betrokkenheid met de wereld, die zich uit in gonzende geruchten over de wereld in brand steken, de Shakespeares onder ons onthoofden. Een grondige hervorming van de samenleving, gevolgd door een opstand die door de heersende klasse wordt georganiseerd. Hoewel Dostojevski Boze Geesten schreef in 1872, bewijst LAZARUS dat zijn ‘meest politieke tekst’ evengoed resoneert met de huidige Europese samenleving.

Dostojevski stond kritisch tegenover dit soort politiek-poëtisch gehijg, en ook de spelers geven op hun eigen manier een visie op de grenzen van de revolutionaire daadkracht. ‘Jullie zijn brabbelaars’, klinkt het scherp, ‘vol geprivilegieerd gezwets’. En of de taal faalt! Zo heeft Warwara het over de benefietfietfietfiet die ze organiseert, een feest van verbinding en dus gedoemd tot mislukking. Koen De Graeve kreunt, gromt en bromt meer dan hij spreekt en getuigt van een eigenzinnig gevoel voor humor. Günther Lesage neemt zijn toevlucht tot het West-Vlaams. ‘Jij bent geen revolutionair, jij bent een charmezanger’, klinkt het lallend. Taal krijgt het in Boze Geesten zwaar te verduren, en dat is maar goed ook. Want wanneer de klanken van de intellectuele prietpraat worden uitgekakt en uitgekotst is de voorstelling op haar best, even verdwaald en onthecht als het discours dat ze articuleert, en tegelijk dat ideeëngoed overklassend.

“Hoewel Dostojevski Boze Geesten schreef in 1872, bewijst LAZARUS dat zijn ‘meest politieke tekst’ evengoed resoneert met de huidige Europese samenleving.”

Ook Anna De Graeve brengt een verbeelding binnen die de taal overstijgt. ‘Wreedheden zijn er om te verdragen’, adviseert Lisa Nikolaj (Joris Van den Brande) haar. In hun liefdesverhaal vormen haar springerige ledematen en bezeten blik een krachtig antidotum tegen de revolutie die de mannen uitvechten, in spreekwoordelijk maatpak en met de armen gekruist voor de borst. Het lijken vooral de vrouwen die met verbeeldingsrijke antwoorden komen. En toch. Wanneer het vogeltje Maria (Lilith Pas) bijna misplaatst over de scène trippelt met gecultiveerde weerloosheid, betwijfel ik of Boze Geesten de geënsceneerde mannelijke blik voldoende problematiseert. Zijn de vrouwenrollen louter love interests, of onttrekt hun verbeelding zich vanzelfsprekend aan deze egodocumenten, het patriarchale gezwets? 

“Het lijken vooral de vrouwen die met verbeeldingsrijke antwoorden komen.”

© Raymond Mallentjer

© Raymond Mallentjer

Doden van het denken

Wat is de waarde van weerstand en machtsvertoon? Wat is de zin van het leven? De utopische kronkelingen van de personages hebben vooral vele bittere doden van het denken tot gevolg, maar Dasja doorprikt dit in de slotscène als een klassieke koortsdroom. Zo vertelt ze over de paginalange afscheidsbrief van de getormenteerde Nikolaj: ‘Ik heb hem ongeopend verbrand,’ zegt ze, ‘woorden, ze zijn niet belangrijk.’ Eens het samenspel vlam vat van plezier zijn woorden inderdaad maar woorden. LAZARUS slaagt erin om ondanks alle vakkundige verwarring de juiste woorden te kiezen. De spelers durven genereus de realiteit te bemiddelen, in plaats van een verre toekomst. Hoewel binnen de grenzen van een ietwat voorspelbare theatertraditie, die van de georchestreerde drukdoenerij, schemert in Boze Geesten een passie en authenticiteit door waar je eigenlijk niet naast kan kijken. Tenzij je je ogen dicht doet. 

Nog tot en met 13 juni 2025 op tournee. Klik hier voor de speellijst.