Vader

Peeping Tom – Vader

Ouderdom komt met gebreken, zegt men. We denken er liever niet over na. De aftakeling, het verlies van controle en de mogelijkheid van het vergeten jagen ons angst aan. Ondanks de vergrijzende maatschappij lijkt de wereld één groot uithangbord voor de queeste naar een eeuwige jeugd. En worden bejaarden verborgen in tehuizen, zoveel mogelijk onzichtbaar voor de buitenwereld. Oud zijn is taboe. Maar toch worden we, onvermijdelijk, allemaal ouder.

De voorstelling Vader van Peeping Tom is de zesde productie van het internationaal georiënteerde dansgezelschap, en het eerste deel van een nieuwe trilogie die zij zullen maken; een drieluik waarvan de volgende delen Moeder en Kinderen zullen gaan heten. Voor het eerste luikvertrok regisseur Frank Chartier (evenals bij eerdere producties) vanuit een centraal toneelbeeld: ditmaal een excentrieke bejaardenzaal met roodfluwelen vloer, zeegroene muren tot nagenoeg in de nok, lange, witte gordijnen en een klein lijsttoneeltje met muziekinstrumenten op het achterste plan.

In Vader staat de 74-jarige acteur Leo de Beul centraal; hij vertolkt een frêle, ietwat seniele vader die door zijn zoon (Simon Versnel) naar het tehuis wordt gebracht. De oude man wordt weinig eerbiedig in een rolstoel geparkeerd en de zoon vertrekt. Als vader door een van de verzorgers wordt uitgenodigd voor een bord kippensoep met de andere bejaarden (lokale ouderen die voor iedere speelplek gezocht worden) ontrafelt zich op fascinerende wijze hoe realiteit en herinnering, droom en nachtmerrie voor de oude man door elkaar beginnen te rollen. Bejaarden transformeren tot kippen en verzorgers voeren magistrale choreografieën uit waarbij ze hun lichamen in de meest onmogelijke kronkels leggen. Klucht en tragedie bevechten elkaar om voorrang te krijgen in de verbeelding van de onaanraakbare wereld die ouderdom heet.

Wie tracht een eenduidige verhaallijn te ontwaren in Vader zal bedrogen uitkomen, maar Peeping Tom weet de toeschouwer ook zonder narratief probleemloos in de voorstelling mee te slepen. Het is een absurde wereld die zich op het toneel ontvouwt, maar het is geen wereld zonder logica. Treffend is de scène waarin de Braziliaanse Maria Carolina Vieira op de verhoging op het achtertoneel een lied zingt. Op het moment dat zij zich in het lied naar het voortoneel beweegt zien we haar langzaam ouder worden, tot zij uiteindelijk als een klein, krom oud vrouwtje in een rolstoel eindigt. Er volgt een geestige rolstoelachtervolging tussen vader Leo en de nu ogenschijnlijk tandeloze Maria. Gedurende de achtervolging neemt de jonge danser Brandon Lagaert de rolstoelen over en rijdt de twee oudjes net zolang rond tot zij beiden in slaap zijn gesust. Als Leo slaapt verandert Maria op gracieuze wijze weer in haar jonge zelf, stapt uit haar rolstoel en laat de oude vader rustig soezend achter.

Wat schrijnend is wordt humoristisch, en vice versa. De virtuoze dansmomenten van de jongere cast (Marie Gyselbrecht, Hun-Mok Jung, Maria Carolina Vieira, Brandon Lagaert en Yi-Chun Liu) geven Vader een vurige energie die zich doorvertaalt naar de belevingswereld van de bejaarden. Zo zingt de oude vader op hartveroverende wijze het nummer ‘Feelings’ voor een schare oudere dames, die hem bewonderend toekirren. Naast de droom- en soms nachtmerrie-achtige ervaringen van de man in het tehuis verschijnt ook zijn zoon nog meerdere malen ten tonele, om hem mee te nemen naar het park, of om te klagen over de omstandigheden in het tehuis. Langzaam echter wordt ook hij deel van de vervreemdende realiteit waar zijn vader zich in bevindt. Simon Versnel is imponerend als de zoon die uiteindelijk hetzelfde lot moet ondergaan als zijn vader: hoe meer zijn verleden en omgeving verslijten, hoe erger hij in een erbarmelijke kindsheid verstrandt die je de haastige, solide man die zijn vader naar het bejaardentehuis bracht bijna doet vergeten. Aan den lijve ervaart hij de verwarrende, maar tegelijkertijd zorgzame omgeving van het tehuis en wordt zo samen met vader Leo meegesleept in een stroom van kleurrijke verbeelding en herinnering.

Met Vader schept  Peeping Tom een wonderlijk waanzinnige wereld met veel dwaasheden, maar weet daarmee des te helderder een beeld te schetsen van de (soms rauwe, soms tedere) realiteit van ouderdom. Dat de voorstelling een droomachtig huis clos is en daarmee weinig politieke en maatschappelijke realiteit toelaat, vormt geen obstakel voor de bezinning op het thema vergrijzing. Dit is theater van de verbeelding: het kapt nieuwe wegen in het woud van een aloud thema en schroomt daarbij niet de toeschouwer ook met de lelijke en soms wrede zijden van het oud zijn te confronteren. Vader neemt onze angst voor ouderdom niet weg, maar biedt wel hoop, troost en esprit voor de mogelijke toekomst. En doet zo uitkijken naar Moeder en Kinderen.

Gezien te Amsterdam op 2 oktober 2014. Vader speelt op 23 en 24 oktober 2014 in de KVS te Brussel en is vervolgens nog in binnen- en buitenland te zien tot en met 11 juli 2015.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

Vera Hoogstad