Etcetera Magazine. Tijdschrift voor podiumkunsten.

Don’t We Deserve Grand Human Projects That Give Us Meaning - Robbert&Frank Frank&Robbert

© Tom Callemin

Don’t We Deserve Grand Human Projects That Give Us Meaning - Robbert&Frank Frank&Robbert

Caroline Maciel de França

Toen werd theater kwantummechanica

 

In hun derde en jongste werk voor theater proberen Robbert&Frank te antwoorden op de gigantische vraag die ze zelf in de titel stellen: Don’t We Deserve Grand Human Projects That Give Us Meaning.

 

Beursschouwburg. Een wit vierkant vlak van ongeveer 4x4 meter zweeft zo’n 20 centimeter boven het eigenlijke podium van de Gouden Zaal. De belichting geeft het vierkante vlak een blauwe schijn. Een man in het geel en nog een man in het rood verschijnen achter het vlak en vullen met hun felle kostuums het spectrum van primaire kleuren aan. Wanneer de man in het geel voor het eerst het witte vlak betreedt, krijgen we zijn naam op informatieve toon te horen via een mannelijke voice-over: ‘Robbert’. Bij de man in het rood klinkt bij zijn eerste stap: ‘Frank’.

Robbert&Frank, Frank&Robbert, a.k.a. Robbert Goyvaert en Frank Merkx is het Gentse kunstenaarsduo dat hun beeldend werk graag met humor tegenover de wereld plaatst. Wat steeds lijkt terug te keren in hun films, objecten, performances en installaties is dat ze resoluut niet voor puur realisme kiezen, maar juist graag een schep bovenop de realiteit doen door een vervreemdend effect toe te voegen. Vaak ontstaat dat effect doordat de spanning tussen verschillende dimensies wordt opgevoerd, zoals hun performance Dubai uit 2014, waarbij ze (tweedimensionale) cut-outs van kerstbomen in een (driedimensionale, echte) woestijn plaatsen.

In hun derde en jongste werk voor theater betreden ze dat zwevende witte vlak van 4 bij 4 meter en proberen ze te antwoorden op de gigantische vraag die ze zelf in de titel stellen: Don’t We Deserve Grand Human Projects That Give Us Meaning.

 

Of je ze nu associeert met kinderen, ruimtereizigers of dieren in een labo: de manier waarop ze het witte vlak betreden, voelt als een verkenning. De twee betreden een ogenschijnlijk onbekend terrein met bijbehorende nieuwsgierigheid. Ze testen de verende vloer, springen, draaien en ontdekken de muurloze, open grenzen van het speelvlak. Bij een omhoog gestoken arm van Robbert weerklinkt het geluid van onweer. Wanneer ze met hun handen langs de randen van het vlak tasten, horen we water. Uit dat onzichtbare water halen ze het eerste van de vele objecten die op het witte vlak zullen verschijnen: de tweedimensionale cut-out van een vis. Net als de twee mannen, wordt de vis met één woord (in het Engels) geïntroduceerd door de mannelijke stem, ingesproken door Jonathan Beaton: ‘Fish’. Er zullen nog vele objecten volgen: hersens, handen, deuren, een krab, kopieën van Robbert&Frank zelf - in het groot én in het klein.

 

Zelf zeggen Robbert&Frank tijdens de hele performance geen woord. De enige geluiden die het anders woordeloze universum mee helpen scheppen, zijn soundscapes, ritmische elektronische beats, en twee voice-overs: de mannelijke stem van Jonathan Beaton, die elk voorwerp benoemt, en de vrouwelijke stem van Anna Stoppa, die uit een kleine gemotoriseerde rode bal lijkt te komen. Anders dan de mannelijke voice-over, die uit het niets lijkt te komen en louter informatief wordt ingelast, wordt de stem van de rode bal aangewend als een personage; één dat de grote, filosofische vragen stelt en zich rechtstreeks tot de twee mannen richt:

‘Hi Robbert...’

‘I’m an electron.’

  ‘I always imagined myself... Somehow alone and at the same time, connected to you, spinning around you... Like bouncing around you, spinning, and bouncing around you... we vibrate.’

 

En even later:

‘Don’t you ever wonder: what is real?’

‘This world around you, the bright light, the soft carpet, Robbert next to you. Are you constructing this world or discovering it?’

 

Het zijn Grote Vragen waar je geen letterlijk antwoord op moet verwachten. Idem voor de vraag uit de titel. Maar figuurlijk geven ze zeker betekenis aan de Grand Human Projects waar ze naar verwijzen. De kunde waarmee Robbert&Frank de verschillende (zelfgemaakte) props op het podium brengen en materie in verschillende dimensies laten interageren, is een regelrechte kunst. De manier waarop ze de ogenschijnlijk losse scenografische elementen met hun eigen theatrale aanwezigheid aaneenrijgen, is subtiel, trefzeker en maakt de voorstelling ook echt een voorstelling – eerder dan beeldende kunst op scène. Daarbij slagen ze er meer dan eens in om hun toeschouwers te verstommen met verwondering. De reactie ‘Zie ik dit echt? Hoe hebben ze dit in godsnaam gedaan?’ wordt hierbij een regelrechte verwijzing naar het elektron.

 

Daarnaast spelen ze die grote vragen uit tegenover elementen die dankbare associaties oproepen. Het elektron verwijst letterlijk naar onze eigen anatomie en die van de materiële wereld. Wij zijn niets anders dan trilling. Onze lichamen en alles om ons heen; wij bestaan uit cellen (atomen) die vibreren en zich in niets anders dan trilling tot elkaar verhouden. Kleuren zijn trilling. Felle kleuren: trilling in hoge frequenties. Dit geheel van trillende materie wordt losgelaten op Het Universum, waar het de grenzen van aftast. Stel vervolgens dat het witte vlak Het Universum is. Of een andere naam die passend lijkt voor de grootsheid van de titel die het duo voor deze performance koos, zoals De Wereld of De Ruimte. Dan zie je ineens hoe Robbert&Frank ons symboliseren. Gaandeweg proberen we Het Universum te doorgronden en ontdekken we dingen die ons verbazen: ‘The story of One Man is the story of two men, is the story of mankind.’

 

Waarop ze overhellen van het ontdekken van een Universum, naar het punt waar ze dat Universum zelf onder handen nemen. Een mogelijk antwoord op ‘Are you constructing this world or discovering it?’

Tot slot is er hun kunde om zich zo te verliezen in hun Universum van scenografie en spitsvondigheid dat ze bijna per ongeluk antwoorden op de Grote Vragen die ze stellen. Onze eigen intelligentie is één van de grootste mysteries van de evolutie van de mensheid. Ons reflectievermogen en ons vermogen om elkaar te verwonderen geven ons bestaan betekenis. Daarom maakt het niet uit of Robbert&Frank per ongeluk of doelbewust hebben geantwoord. Ze hebben gesproken door zichzelf te zijn, in pure, hoge frequentie.