© Nellie de Boer

Mia Vaerman

Leestijd 4 — 7 minuten

Cock Cock… Who’s There? – Samira Elagoz (2)

My little sister explains things to me

De voorstelling Cock, Cock… Who’s There? van Samira Elagoz blijft ook na twee jaar touren uiteenlopende reacties uitlokken. Zo leken Elke Huybrechts en Ciska Hoet een totaal andere productie te zien dan Mia Vaerman. Lees hieronder de interpretatie van Mia Vaerman. 

Cock, cock,…Who’s there van Samira Elagoz begint met een erectie die schermgroot vanonder de lakens priemt. Priemen is een wat ondermaats woord hier – want het is een impressionant beeld. Maar ik vind er geen betere term voor omdat het precies is wat er gebeurt: uit het niks tevoorschijn komen, zoals dat gaat bij seks, en dat is in alle opwinding erg fijn. Het is omdat Elagoz het me heeft voorgefluisterd dat ik het hier zo vlakaf durf opschrijven. En dat is nu juist wat ze mij, een oudere feministe (en verder iedereen) wil bijbrengen: ook vrouwen hebben recht op die seksuele blik waar mannen zo graag prat op gaan.

Wat volgt in haar documentaire/lecture-performance is nog sterker. Want Samira Elagoz werd twee keer verkracht. Hoe ze daar mee omgaat, is de kern van het verhaal. Want nee, ze neemt geen slachtofferrol op en ze verstopt niks. Ze slaat terug met een mix van objectivering, uitdaging, humor en kwetsbaarheid. Die mengeling – je kan het ook ambivalentie noemen, natuurlijk – is voor mij volkomen nieuw, en fascinerend.

Vanop een stoel vooraan op de toneelvloer, in jeans, onopvallende t-shirt en strenge vlecht vertelt en toont Elagoz de gebeurtenissen. Op de foto’s en video’s die ze in haar performance verweeft, presenteert ze zich dan weer uiterst uitdagend. Ze is bloedmooi en toont dat ongecensureerd (zij het gestyled voor die typische ‘male gaze’: rode lippen, weelderig haar, schaarse bloesjes, sensuele poses,). Ze heeft Finse en Egyptische roots, en vanuit haar opleiding is ze choreografe (ze studeerde aan de School voor Nieuwe Dansontwikkeling in Amsterdam). Maar film spreekt haar meer aan en vooral de eigen blik die ze erin kan ontwikkelen. In een eerste kortfilm, Four Kings, legde ze beelden vast van haar ontmoeting met onbekende mannen die ze opspoorde via online datingsites. Daarna volgde Craigslist, over intiem contact tussen vreemden online en elders. Ze noemt het haar ‘Meeting Strangers Project’. Met haar werk wil ze tonen hoe genderrollen werken en hoe traditionele rolpatronen langzaam schuiven, maar nog niet verdwenen zijn (het is exact wat ik besef na afloop van haar performance – daarover verder meer).

Je zou denken dat ze het risico zelf opzocht met al die ontmoetingen, maar het is haar ex-vriendje dat haar verkrachtte, vermaant ze. Geen ‘stranger’, dus die zijn driften ongevraagd op haar afreageert. We zien hoe ze haar ongelukkige ervaring open bespreekt met een vriend op de bank. En in een volgende opname vertelt haar moeder dat haar grootmoeder (die ernaast zit) hetzelfde meemaakte, maar dan wel door een onbekende op straat. Troost. ‘Laten we elkaar een knuffel geven’, zegt de moeder goedig. En dan huilt Samira Elagoz tenslotte, een hele poos. Want ook die kant van zichzelf toont ze onbeschroomd. Het geeft een zeer ontroerend beeld als je moeder en dochter in elkaars armen ziet, terwijl de oma tegen haar poedel zegt: ‘het meisje huilt omdat ze pijn heeft’. Dat ze zulke sterke performances kan neerzetten heeft hier alles mee te maken, bedenk ik: die warmte en tederheid waarmee de agressieve daad wordt gecounterd. De steun die ze haalt uit liefde en warmte van naasten.

En dus gaat ze er pro-actief tegenaan en onverschrokken werkt ze verder aan haar project. Via de online platforms Chatroulette, Craigslist en Tinder maakt ze afspraken voor eenmalige ontmoetingen met jongens en mannen. Die weten van meet af aan dat het om een kunstproject gaat en dat om veiligheidsreden derden van de afspraak op de hoogte zijn. Verder mogen beide partijen filmen wat ze doen, wat ze vertellen, hoe ze elkaar bekijken en zien. Wat voor ieder van hen vrouwelijkheid betekent, daar wil ze achter komen. En hoe macht erbij komt kijken, hoe mannen zich aanprijzen (met echte kunst en eigen kunstjes, zo blijkt), en of vrouwen er altijd een passieve rol in moeten spelen. Ze legt het allemaal vast op video – ook hoe ze werkelijk verliefd wordt en alle plezier beleeft.

Tot ze weer verkracht wordt, opnieuw door iemand die ze kent. In Japan. Deze keer re-enact ze de verklaring aan de politie (met twee Japanse acteurs die de scène met haar naspelen). De toon verhardt, maar nog geeft ze zich niet gewonnen aan bitterheid. Nu zoekt ze jonge mannen op waarmee ze teder tongzoent, om haar wrok te verzachten – alweer voor de camera. Het levert na de zwaarte van het relaas een weldadig licht gevoel op. Vrolijk bijna. Waarmee ze alweer heel kordaat toont ‘welke acties je kan ondernemen na een verkrachting’ (zo formuleert ze het zelf). Best vreemd om naar te kijken, want tegelijk speelt ze het zo uitdagend. Of ligt daarin juist haar les aan mij?

Mijn jonge jaren in de seventies hebben me met alle geluk vandien de seksuele vrijheid cadeau gedaan. Mijn niet-conventionele vader betaalde op een gegeven moment zowel zijn vrouw en als zijn drie dochters zonder verpinken de pil. Dat was een geëmancipeerde keuze. Maar, en daar zit een kink, het was ook hij die mijn moeder liever niet buitenshuis zag werken. Baas in eigen buik, maar niet in huis. Het was een onstuimige tijd met veel vrije liefde voor me, maar nog lang geen vrije wil, zou later duidelijk worden. Het echte leven zou ernstiger, braver, moederlijker moeten worden, was de gedachte die bleef sluimeren.

Daar ligt de kracht van Samira Elagoz’ betoog: je kan als vrouw je eigen seksualiteit ontplooien én je eigen macht erin ontvouwen. Je mag én seksueel sterk zijn en uitdagend, én daadkrachtig, én allesbehalve passief. Je mag het spel spelen dat de andere onomwonden verleidt (en het hoeft niet zo fel als de kunstenaar voordoet). Maar je mag daarnaast ook een gewoon kwetsbaar én weerbaar meisje zijn, op het Finse platteland en elders. Want het is geen of-of zoals bij de gedoodverfde keuze van ‘moeder of hoer’. Samira Elagoz toont dat je die ambiguïteit niet eens hoeft te verstoppen. De eerlijkheid en waarachtigheid waarmee ze haar portret én dat van haar vrienden, vader, moeder en grootmoeder neerzet – tussen onconventioneel en gewoon, heel gewoon – getuigt van een grote kracht. Het is een weg die ik kan/wil volgen.

Al komen haar laatste beelden toch al te uitvergroot op me af: minutenlang laat ze uit haar mond, over haar volle, rood gestifte lippen iets kwijlen wat lijkt op sperma. Voor mij toch nog net iets té ver buiten een speelse en lekkere intimiteit.

De interpretatie van Elke Huybrechts en Ciska Hoet lees je hier.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

Mia Vaerman

recensie