‘Belgian Rules / Belgium Rules’, Troubleyn / Jan Fabre © Wonge Bergmann

de kleine redactie

Leestijd 2 — 5 minuten

Beeldrubriek: Seksisme voor het voetlicht (1)

Ode aan de status quo

In zijn recentste voorstelling Belgian Rules / Belgium Rules citeert Jan Fabre uitvoerig uit de Belgische beeldcultuur. Zo is het beeld bij dit artikel geïnspireerd door René Magritte. Een man in een zwart pak en met een zwarte paraplu staat naast een naakte vrouw van wie het bovenlichaam luchtblauw geschilderd is — net als bij Magritte. Het verschil is dat de vrouw op scène urineert. Ze wordt een wezen van vlees en bloed. Of beter, van vlees en urine.

Nee, op zich is er niets mis met het beeld van de plassende wolkenvrouw (‘Het regent!’). Historisch gezien zou je zelfs kunnen zeggen dat het een positieve evolutie is dat dit allemaal ‘kan’ op scène. Maar moeten we niet wat ambitieuzer zijn dan dat? Want waarom precies deze poging tot relativering of zelfs ridiculisering van de Belgische kunsten? Zouden er vandaag echt nog mensen zijn die dit als subversief of kritisch ervaren?

Het kader dat Fabre rond de voorstelling breit, doet bovendien de wenkbrauwen fronsen. Zoals wel vaker in zijn producties, laat de regisseur tekst declameren die zijn eigen artistieke praktijk legitimeert. Zo krijgt het publiek te horen dat het theater een plek is van extase, schoonheid en transgressie en dat de regisseur moet kunnen tonen wat hij wil. Wanneer er binnen dat kader een knikkende blackface op het toneel verschijnt, wordt pas echt duidelijk hoe problematisch deze poëtica is. De voorstelling wordt gepresenteerd als een ode aan de zogenaamde ‘Belgische imperfecties’, maar er ontstaat vooral een beeldtaal die zichzelf niet in vraag laat stellen. Bestaande machtsverhoudingen worden niet alleen bestendigd, ze worden zelfs vergoelijkt.

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat Fabre in zijn oeuvre soms blind lijkt voor de manier waarop hij heersende clichés rond mannelijkheid en vrouwelijkheid zonder meer approprieert in zijn werk. Zelfs wanneer hij het heteronormatieve kader verlaat en bijvoorbeeld in Mount Olympus homoseksualiteit ensceneert, wordt dit gereduceerd tot een confrontatie tussen twee agressieve, seksuele lichamen die elkaar gecontroleerd en krachtig nemen. Het beeld van seks tussen twee mannen is hier louter stereotiep ruw tegen ruw.

De vleselijke, bijna demonstratieve naaktheid waarop Fabre een patent heeft, brak in pre-internettijden wellicht potten. Vandaag doet dit zich eerder voor als een herhaling van de weinig inventieve porno die overal gratis te streamen valt. Het resultaat is vooral een status quo. De regisseur reduceert lichamelijkheid en seksualiteit op zijn best tot spektakel en cliché. Of zoals in het geval van de plassende wolkenvrouw: als naaktheid niet veel meer oplevert dan platte pipi-kaka-humor, terwijl het gepresenteerd wordt als dé schone, ware kunst, is dat hoogstens nogal gratuit. Of hoe een verouderd mens- en wereldbeeld tot een gedateerde en onkritische artistieke taal kan leiden.

special
Leestijd 2 — 5 minuten

de kleine redactie

De kleine redactie van Etcetera bestaat uit Kristof van Baarle, Charlotte De Somviele, Michiel Vandevelde, Sébastien Hendrickx, Ciska Hoet, Elke Huybrechts (stage) en Natalie Gielen.

special